Historical Context of Ancient Sources (Bible and Patristic) WT-SSTA-HC
1. Teksty starożytne jako źródła historyczne
Pojęcie źródła historycznego. Źródła literackie starożytności. Autorstwo, adresaci, gatunek literacki, cel powstania tekstu i jego kontekst historyczny. Problemy transmisji tekstu, tradycji rękopiśmiennych, redakcji i zachowania źródeł.
2. Starożytny Bliski Wschód jako kontekst Biblii Hebrajskiej
Polityczne i kulturowe środowisko starożytnego Izraela. Egipt, Asyria, Babilonia i Persja. Biblia Hebrajska jako źródło historyczne: możliwości, problemy metodologiczne i ograniczenia.
3. Izrael i Juda: narracja biblijna a rekonstrukcja historyczna
Monarchia, podział królestwa, niewola babilońska i okres perski. Porównanie narracji biblijnych z pozabiblijnymi źródłami pisanymi oraz materiałem archeologicznym.
4. Judaizm w okresie Drugiej Świątyni
Rozwój judaizmu od okresu perskiego do czasów rzymskich. Świątynia, Tora i wspólnota. Faryzeusze, saduceusze, esseńczycy i inne ugrupowania żydowskie. Żydowskie tradycje apokaliptyczne.
5. Judaizm i świat hellenistyczny
Aleksander Wielki i królestwa hellenistyczne. Hellenizacja wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Septuaginta. Powstanie Machabeuszy i dynastia hasmonejska.
6. Judea pod panowaniem rzymskim
Herod Wielki i dynastia herodiańska. Administracja rzymska w Judei. Poncjusz Piłat. Polityczne, gospodarcze, społeczne i religijne uwarunkowania Palestyny w I wieku.
7. Kontekst historyczny Nowego Testamentu
Chronologiczne i historyczne ramy życia Jezusa. Ewangelie jako źródła historyczne oraz teksty powstałe we wspólnotach wiary. Dzieje Apostolskie, listy Pawłowe i pozostałe pisma Nowego Testamentu w kontekście I wieku.
8. Pozabiblijne źródła do badań nad judaizmem i wczesnym chrześcijaństwem
Józef Flawiusz, Filon Aleksandryjski, Tacyt, Swetoniusz i Pliniusz Młodszy. Inskrypcje, papirusy i świadectwa archeologiczne. Metodologiczne zasady porównywania świadectw biblijnych i pozabiblijnych.
9. Powstawanie pierwszych wspólnot chrześcijańskich
Jerozolima, Antiochia, Azja Mniejsza, Grecja i Rzym. Misje Pawłowe. Kształtowanie się tożsamości chrześcijańskiej. Relacje między judaizmem a rodzącym się chrześcijaństwem.
10. Literatura wczesnochrześcijańska jako świadectwo historyczne
Patrystyka i patrologia. Chronologia i rozwój literatury wczesnochrześcijańskiej. Ojcowie Apostolscy i apologeci chrześcijańscy. Problemy autorstwa, datowania, gatunku literackiego, adresatów oraz wiarygodności historycznej.
11. Chrześcijaństwo i Cesarstwo Rzymskie w II i III wieku
Prawna i społeczna sytuacja chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim. Prześladowania i sposoby ich przedstawiania w źródłach chrześcijańskich i niechrześcijańskich. Męczeństwo jako zjawisko historyczne i konstrukcja literacka. Apologetyka chrześcijańska oraz relacje chrześcijaństwa z kulturą grecko-rzymską.
12. Ojcowie Kościoła i kultura klasyczna
Chrześcijaństwo a filozofia grecka. Chrześcijańska recepcja i przekształcanie klasycznych tradycji intelektualnych. Klemens Aleksandryjski, Orygenes, Tertulian i inni autorzy wczesnochrześcijańscy.
13. Przełom konstantyński
Chrześcijaństwo za panowania Konstantyna Wielkiego. Tzw. edykt mediolański i przemiany w relacjach między Kościołem a Cesarstwem. Euzebiusz z Cezarei jako historyk, teolog i świadek epoki konstantyńskiej.
14. IV i V wiek – epoka wielkich Ojców Kościoła
Sobory i spory doktrynalne w politycznym kontekście późnego Cesarstwa Rzymskiego. Atanazy, Bazyli z Cezarei, Grzegorz z Nazjanzu, Grzegorz z Nyssy, Ambroży, Hieronim, Jan Chryzostom i Augustyn jako autorzy i świadkowie późnej starożytności.
15. Biblia i literatura patrystyczna jako źródła historyczne – wnioski metodologiczne
Możliwości i ograniczenia rekonstrukcji historycznej opartej na tekstach religijnych. Historia, teologia, pamięć zbiorowa i reprezentacja literacka. Krytyka źródeł, kontekstualizacja oraz interdyscyplinarne podejście do świadectw starożytnych.
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Koordynatorzy przedmiotu
Opis nakładu pracy studenta w ECTS
Poziom przedmiotu
Punkty ECTS
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Wymagania wstępne
Efekty uczenia się
Wiedza
Po pomyślnym ukończeniu przedmiotu student:
W01 – zna główne etapy historii starożytnego Izraela, judaizmu okresu Drugiej Świątyni, wczesnego chrześcijaństwa oraz późnej starożytności;
W02 – rozumie kontekst polityczny, społeczny, religijny i kulturowy, w którym powstawały wybrane pisma biblijne i patrystyczne;
W03 – zna najważniejsze źródła pozabiblijne istotne dla badań nad historią judaizmu i wczesnego chrześcijaństwa;
W04 – rozumie specyfikę tekstów biblijnych i patrystycznych wykorzystywanych jako źródła historyczne;
W05 – zna podstawowe zasady historycznej i literackiej krytyki źródeł.
Umiejętności
Student:
U01 – potrafi umiejscowić tekst biblijny lub patrystyczny w odpowiednim kontekście chronologicznym, historycznym i kulturowym;
U02 – potrafi przeprowadzić podstawową krytyczną analizę starożytnego źródła literackiego;
U03 – potrafi porównywać informacje zawarte w źródłach biblijnych, patrystycznych, żydowskich i grecko-rzymskich;
U04 – potrafi określić, w jaki sposób gatunek literacki, autorstwo, zamierzeni adresaci oraz cel powstania tekstu wpływają na sposób przedstawiania wydarzeń historycznych;
U05 – potrafi korzystać ze współczesnej literatury naukowej w badaniach nad historią biblijną i wczesnochrześcijańską.
Kompetencje społeczne
Student:
K01 – uznaje konieczność stosowania krytycznego i metodologicznie poprawnego podejścia do źródeł starożytnych;
K02 – rozumie znaczenie rozróżnienia pomiędzy rekonstrukcją historyczną, interpretacją teologiczną oraz późniejszymi tradycjami recepcji;
K03 – jest gotów do krytycznej oceny różnych interpretacji naukowych oraz formułowania samodzielnych wniosków opartych na analizie źródeł i materiału dowodowego.
Kryteria oceniania
Kryteria oceniania
Ocena końcowa będzie ustalana na podstawie oceny pracy pisemnej (prezentacji) oraz końcowego egzaminu ustnego przeprowadzanego na podstawie przedstawionych tez.
Aktywny udział w wykładach (obecność i udział w dyskusjach) – 20%
Samodzielna śródsemestralna praca pisemna (prezentacja), przesłana wykładowcy, a następnie – po jej zaakceptowaniu i wprowadzeniu wymaganych poprawek – przedstawiona grupie w formie prezentacji ustnej w trakcie semestru – 30%
Końcowy egzamin ustny na podstawie przedstawionych tez – 50%
Przedmiotem oceny są:
- znajomość podstawowej chronologii historycznej;
- umiejętność umiejscowienia źródeł starożytnych w odpowiednim kontekście historycznym;
- znajomość najważniejszych autorów i tekstów starożytnych;
- umiejętność przeprowadzenia krytycznej analizy źródeł;
- umiejętność rozróżnienia świadectw źródłowych od ich późniejszych interpretacji;
- właściwe posługiwanie się terminologią historyczną i patrystyczną.
Dopuszczalna jest jedna nieobecność nieusprawiedliwiona na zajęciach. Jeśli łączna liczba nieobecności na wykładach, w tym nieobecności usprawiedliwionych zaświadczeniem lekarskim, przekroczy pięć, student – w celu uzyskania zaliczenia przedmiotu – będzie zobowiązany do przygotowania dodatkowej, samodzielnej pracy pisemnej na temat wskazany przez wykładowcę.
Kryteria poszczególnych ocen
Ocena bardzo dobra (5,0):
Bardzo dobra ocena prezentacji śródsemestralnej oraz pogłębiona odpowiedź na wszystkie tezy objęte egzaminem końcowym.
Ocena dobra (4,0):
Dobra ocena prezentacji oraz pogłębiona odpowiedź na sześć tez objętych egzaminem końcowym.
Ocena dostateczna (3,0):
Dobra ocena prezentacji oraz pogłębiona odpowiedź na cztery tezy objęte egzaminem końcowym.
Literatura
Lester L. Grabbe (Anthology Editor), The Hebrew Bible and History: Critical Readings, London: T & T. Clark 2018.
Barton John, A History of the Bible. The Book and Its Faits, Penguin Books 2020.
Robin Lane Fox, Pagans and Christians, Penguin Books, 1988.
Frances Young, Lewis Ayres, and Andrew Louth (eds.), The Cambridge History of Early Christian Literature, Cambridge University Press, 2004.
|
W cyklu 2026/27_Z:
Literatura podstawowa: Literatura uzupełniająca: |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: