Język semicki: aramejski biblijny i późny WT-SST-JSAB

1. Wprowadzenie: język aramejski i jego biblijny korpus. Dzieje aramejskiego od inskrypcji staroaramejskich przez aramejski urzędowy imperium perskiego po dialekty późniejsze (aramejski z Qumran, targumy, syryjski). Zakres korpusu biblijnego (Rdz 31,47; Jr 10,11; Dn 2,4b–7,28; Ezd 4,8–6,18; 7,12–26) i problem dwujęzyczności Księgi Daniela i Ezdrasza. Pismo kwadratowe i wokalizacja tyberyjska jako rzeczy znane z hebrajskiego.
2. Fonologia i ortografia. Regularne odpowiedniości spółgłoskowe między hebrajskim a aramejskim (hebr. ז – aram. ד: זָהָב / דְּהַב; hebr. שׁ – aram. ת: שָׁלֹשׁ / תְּלָת; hebr. צ – aram. ט lub ע), redukcja samogłosek, szewa i spirantyzacja begadkefat.
3. Rzeczownik I: rodzaj, liczba i stany. Stan absolutny, konstrukcyjny i emfatyczny (מֶלֶךְ / מַלְכָּא) jako zasadnicza różnica wobec hebrajskiego rodzajnika prepozycyjnego; zakończenia liczby mnogiej ין- i א-; rzeczowniki żeńskie. Ćwiczenia na formach wybranych z Dn 2.
4. Zaimki, przymiotnik i liczebniki. Zaimki osobowe samodzielne, zaimki wskazujące (דְּנָה, דָּא, אִלֵּין, דֵּךְ, דִּכֵּן), wielofunkcyjna partykuła דִּי (relatywna, dopełniaczowa, spójnikowa). Przymiotnik w funkcji atrybutywnej i predykatywnej; liczebniki główne i porządkowe.
5. Sufiksy zaimkowe i przyimki. Sufiksy przy rzeczownikach w liczbie pojedynczej i mnogiej; przyimki ב, ל, כ, מִן, עַל, קֳדָם, עִם, לְוָת z sufiksami; konstrukcja dopełniaczowa analityczna z דִּי obok stanu konstrukcyjnego. Lektura: Dn 2,4b–6.
6. Czasownik mocny: peal perfectum. Architektura systemu koniugacji w porównaniu z hebrajskim (brak nifalu, formy z prefiksem הִתְ-/אִתְ- w funkcji zwrotno-biernej); paradygmat perfectum peal (כְּתַב). Analiza i przekład Dn 2,7–11.
7. Peal: imperfectum, imperatyw, bezokolicznik, imiesłowy. Imperfectum (יִכְתֻּב), bezokolicznik z prefiksem מְ- (מִכְתַּב), imiesłów czynny i bierny; osobliwość imperfectum czasownika הוה z prefiksem ל- (לֶהֱוֵא). Utrwalenie całej koniugacji peal na tekście: studenci wyszukują i analizują wszystkie formy peal w Dn 2,4b–11, co stanowi zarazem powtórkę przed kolokwium.
8. Kolokwium cząstkowe i wprowadzenie do koniugacji pochodnych. Pierwsze 45 minut: kolokwium cząstkowe z materiału spotkań 1–7 (fonologia i ortografia, morfologia imienna, koniugacja peal; przekład zdań z Dn 2,4b–11). Druga część: przegląd systemu koniugacji pochodnych i omówienie form strony biernej i zwrotnej: peil jako peal bierny (np. גְּלִי, יְהִיבַת), hitpeel, pael i hitpaal.
9. Koniugacje pochodne II i modlitwa Daniela. Hafel i afel, hofal, formy szafel (שֵׁיזִב, שַׁכְלֵל); znaczenie współwystępowania hafelu i afelu dla dyskusji nad datacją i dialektem tekstów. Lektura: Dn 2,12–23, z wyróżnieniem modlitwy Daniela (Dn 2,20–23) jako tekstu poetyckiego o paralelnej budowie. Przygotowanie: analiza i przekład Dn 2,12–19; ww. 20–23.
10. Czasowniki słabe I. Czasowniki pe-nun, pe-alef i pe-waw/jod oraz ajin-waw/jod; rozpoznawanie form z asymilowanym nun, z elizją alefu i z samogłoską rdzenną zamiast środkowej spółgłoski. Ćwiczenie w sprowadzaniu formy do rdzenia jako podstawowej umiejętności pracy ze słownikiem. Lektura: Dn 3,1–7, którego powtarzalne formuły (wyliczenia urzędników i instrumentów) ułatwiają utrwalanie słownictwa.
11. Czasowniki słabe II i podstawy składni. Czasowniki geminatywne oraz lamed-alef/he, które w aramejskim zlewają się w jedną klasę; formy z sufiksami dopełnieniowymi. Czasownik הוה, zdania istnienia z אִיתַי i לָא אִיתַי, zdania warunkowe i przyczynowe. Lektura: Dn 3,8–18, ze szczególną uwagą na odpowiedź trzech młodzieńców (w. 16–18) i jej konstrukcję warunkową.
12. Lektura: Dn 5. Uczta Belszaccara i napis na ścianie (Dn 5,1–12 oraz 5,25–28). Na tekście omawiana jest funkcja imiesłowu w narracji i konstrukcje peryfrastyczne z הוה. Przygotowanie: analiza i przekład Dn 5,1–12.
13. Lektura: Dn 7. Wizja czterech bestii i „Syna Człowieczego” (Dn 7,1–14). Na tekście omawiany jest szyk wyrazów (częstsze niż w hebrajskim położenie dopełnienia przed czasownikiem) oraz styl wizyjny z formułami חָזֵה הֲוֵית. Analiza wyrażenia כְּבַר אֱנָשׁ w kontekście językowym aramejskiego i krótkie odniesienie do jego recepcji w judaizmie Drugiej Świątyni i w Nowym Testamencie.
14. Lektura: Ezd 4,8–22 i 7,12–26 oraz aramejski poza Biblią. Formularz epistolarny aramejskiego urzędowego (formuły adresu i pozdrowienia, כְּעֶנֶת) w zestawieniu z listami z Elefantyny; różnice językowe między aramejskim Ezdrasza a Daniela i ich znaczenie w dyskusji nad datacją.
Krótka perspektywa na aramejski pozabiblijny: fragment Genesis Apocryphon z Qumran oraz Targum Onkelosa do Rdz 31,47 jako pomost między korpusem biblijnym a przekładami aramejskimi.
15. Synteza i kolokwium końcowe.

W cyklu 2026/27_L:

Wprowadzenie. Dzieje języka aramejskiego od inskrypcji staroaramejskich po dialekty późniejsze; zakres korpusu biblijnego (Rdz 31,47; Jr 10,11; Dn 2,4b–7,28; Ezd 4,8–6,18; 7,12–26) i problem dwujęzyczności Dn i Ezd.
Fonologia i ortografia. Odpowiedniości spółgłoskowe hebrajsko-aramejskie (ז/ד, שׁ/ת, צ/ט, ע), redukcja samogłosek, szewa, spirantyzacja begadkefat.
Rzeczownik. Rodzaj, liczba i stany: absolutny, konstrukcyjny, emfatyczny (מֶלֶךְ / מַלְכָּא); ćwiczenia na formach z Dn 2.
Zaimki, przymiotnik, liczebniki. Zaimki osobowe i wskazujące, partykuła דִּי, przymiotnik w funkcji atrybutywnej i predykatywnej, liczebniki.
Sufiksy zaimkowe i przyimki. Sufiksy przy rzeczownikach i przyimkach, konstrukcja dopełniaczowa z דִּי; lektura Dn 2,4b–6.
Peal perfectum. System koniugacji w porównaniu z hebrajskim; paradygmat perfectum peal; lektura Dn 2,7–11.
Peal: pozostałe formy. Imperfectum, imperatyw, bezokolicznik, imiesłowy, forma לֶהֱוֵא; powtórka koniugacji peal na tekście Dn 2,4b–11.
Kolokwium cząstkowe i koniugacje pochodne I. Kolokwium z materiału spotkań 1–7 (45 min); peil, hitpeel, pael, hitpaal.
Koniugacje pochodne II. Hafel/afel, hofal, szafel i ich znaczenie dla datacji tekstów; lektura Dn 2,12–23 (modlitwa Daniela).
Czasowniki słabe I. Pe-nun, pe-alef, pe-waw/jod, ajin-waw/jod; sprowadzanie formy do rdzenia; lektura Dn 3,1–7.
Czasowniki słabe II i podstawy składni. Czasowniki geminatywne i lamed-alef/he, sufiksy dopełnieniowe, הוה i אִיתַי, zdania warunkowe; lektura Dn 3,8–18.
Lektura: Dn 5. Imiesłów w narracji, konstrukcje peryfrastyczne; napis na ścianie w tradycji LXX i Teodocjona.
Lektura: Dn 7. Szyk wyrazów, styl wizyjny; wyrażenie כְּבַר אֱנָשׁ i jego recepcja.
Lektura: Ezd 4,8–22 i 7,12–26. Formularz epistolarny aramejskiego urzędowego i listy z Elefantyny; aramejski poza Biblią (Genesis Apocryphon, Targum Onkelosa do Rdz 31,47).
Synteza i kolokwium końcowe.

Grupa przedmiotów ogólnouczenianych

nie dotyczy

Koordynatorzy przedmiotu

Anna Kuśmirek

Opis nakładu pracy studenta w ECTS

Przyjmując, że 1 punkt ECTS odpowiada 30 godzinom pracy studenta, łączny nakład pracy wynosi 90 godzin, z czego 33 godziny przypadają na zajęcia z bezpośrednim udziałem nauczyciela akademickiego, a 57 godzin na pracę własną. Forma aktywności Liczba godzin Zajęcia z bezpośrednim udziałem nauczyciela 33 Udział w zajęciach (15 × 90 min), łącznie z kolokwium cząstkowym i końcowym 30 Konsultacje 3 Praca własna studenta 57 Przygotowanie bieżących lektur – analiza morfologiczna i przekład (8 × 4 h) 32 Systematyczna nauka paradygmatów i słownictwa 12 Przygotowanie do kolokwium cząstkowego 5 Przygotowanie do kolokwium końcowego 8 Łączny nakład pracy 90 Punkty ECTS 3

Poziom przedmiotu

podstawowy

Punkty ECTS

Przedmiotowi przypisano 3 punkty ECTS, co przy przeliczniku 30 godzin na punkt odpowiada łącznemu nakładowi pracy studenta w wymiarze 90 godzin. Na zajęcia z bezpośrednim udziałem nauczyciela akademickiego przypada 33 godziny (30 godzin ćwiczeń i 3 godziny konsultacji), co odpowiada 1,1 ECTS. Pozostałe 57 godzin (1,9 ECTS) stanowi praca własna studenta, obejmująca przede wszystkim przygotowanie analiz morfologicznych i przekładów zadanych fragmentów, systematyczną naukę paradygmatów i słownictwa oraz przygotowanie do kolokwiów. Ze względu na ćwiczeniowy charakter kursu wszystkie punkty ECTS przypisane są zajęciom kształtującym umiejętności praktyczne.

Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się

Typ przedmiotu

obowiązkowy

Wymagania wstępne

Zaliczony kurs hebrajskiego biblijnego (co najmniej fonologia, morfologia imienna i system koniugacji). Kurs świadomie opiera się na tej wiedzy i traktuje aramejski przez porównanie z hebrajskim, co pozwala zmieścić podstawy gramatyki i lekturę w jednym semestrze.

Efekty uczenia się

W zakresie wiedzy student zna zakres i charakter korpusu aramejskiego biblijnego, jego miejsce w historii języka aramejskiego oraz podstawowe różnice fonologiczne, morfologiczne i składniowe między aramejskim a hebrajskim biblijnym (W1). Zna system imienny ze stanami absolutnym, konstrukcyjnym i emfatycznym oraz system koniugacji czasownika mocnego i głównych typów czasowników słabych (W2).
W zakresie umiejętności student potrafi przeprowadzić analizę morfologiczną form występujących w tekście, posługując się słownikiem i gramatyką (U1), przetłumaczyć na język polski wybrany fragment aramejskiego tekstu biblijnego i uzasadnić swoje decyzje przekładowe (U2), a także rozpoznać zjawiska tekstowe i masoreckie, zwłaszcza ketiv i qere (U3).
W zakresie kompetencji społecznych student jest gotów krytycznie oceniać istniejące przekłady na podstawie tekstu oryginalnego (K1).

Kryteria oceniania

Ocena końcowa jest średnią ważoną trzech składowych, z jednym warunkiem progowym: niezależnie od wyniku średniej przedmiot zalicza wyłącznie student, który uzyskał co najmniej 51% punktów z kolokwium końcowego.
Kolokwium cząstkowe (spotkanie 8) – 30%.
Przygotowanie bieżących lektur – 20%. Na spotkaniach 6, 7 i 9–14 (8 spotkań) student przygotowuje analizę morfologiczną i roboczy przekład zadanego fragmentu.
Kolokwium końcowe (spotkanie 15) – 50%.
Na ocenę dostateczną student rozpoznaje podstawowe formy imienne i formy czasownika mocnego, z pomocą słownika tłumaczy prosty tekst narracyjny z błędami, które nie zniekształcają zasadniczego sensu, i zna zakres korpusu aramejskiego Biblii Hebrajskiej. Na ocenę dobrą poprawnie analizuje również formy koniugacji pochodnych i większości czasowników słabych, tłumaczy tekst narracyjny i epistolarny z nielicznymi błędami oraz potrafi wskazać podstawowe różnice między aramejskim a hebrajskim na konkretnych przykładach. Na ocenę bardzo dobrą samodzielnie i trafnie analizuje wszystkie typy form występujących w tekście, tłumaczy wiernie i poprawnie językowo, uzasadnia decyzje przekładowe z odwołaniem do gramatyki i masory, a także radzi sobie z tekstem aramejskim spoza korpusu biblijnego.
Efekty z zakresu wiedzy (W1, W2) weryfikowane są przez kolokwium cząstkowe oraz część A kolokwium końcowego. Umiejętność analizy morfologicznej (U1) sprawdzają kolokwium cząstkowe, bieżące przygotowanie i część B kolokwium końcowego, umiejętność przekładu (U2) oraz bieżące przygotowanie, a rozpoznawanie zjawisk masoreckich i ortograficznych (U3) – kolokwium cząstkowe, praca na zajęciach. Kompetencja krytycznej oceny przekładów (K1) weryfikowana jest w dyskusji podczas bloków lekturowych (spotkania 12–14), w których student konfrontuje własny przekład z przekładami polskimi (Biblia Tysiąclecia, Biblia Poznańska, Biblia Paulistów).

Literatura

Podstawowa:
M. Parchem, Biblijny język aramejski. Gramatyka, kompletne preparacje, słownik, Kraków: WAM [rok]; Biblia Hebraica Stuttgartensia.
F.E. Greenspahn, An Introduction to Aramaic, wyd. 2, Atlanta 2003;
A.F. Johns, A Short Grammar of Biblical Aramaic, Berrien Springs 1972;

Biblia Hebraica Stuttgartensia; E. Vogt,
A Lexicon of Biblical Aramaic, Clarified by Ancient Documents, tłum. J.A. Fitzmyer, Roma 2011.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu WT-SST-JSAB w USOSweb