Kształtowanie się dogmatu o zmartwychwstaniu ciała w starożytności chrześcijańskiej WT-DTE-KDZS
1. Zmartwychwstanie umarłych jako problem teologiczny i antropologiczny
Terminologia. Zmartwychwstanie ciała a nieśmiertelność duszy. Problem tożsamości osoby i ciała. Podstawowe pytania antropologiczne związane z możliwością zmartwychwstania.
2. Biblijne podstawy nauki o zmartwychwstaniu
Rozwój nadziei na zmartwychwstanie w Starym Testamencie. Zmartwychwstanie Chrystusa jako fundament chrześcijańskiej eschatologii. 1 Kor 15 i Pawłowa koncepcja „ciała duchowego”. Zmartwychwstanie i przemiana człowieka.
3. Kontekst filozoficzny świata grecko-rzymskiego
Platonizm, stoicyzm i antropologia hellenistyczna. Koncepcja nieśmiertelności duszy. Filozoficzne trudności związane z ideą powrotu ciała do życia. Napięcie między antropologią biblijną a greckimi koncepcjami człowieka.
4. Zmartwychwstanie ciała w II wieku
Pierwsi apologeci i obrona chrześcijańskiej wiary w zmartwychwstanie. Argumentacja przeciwko zarzutom pogan. Wszechmoc Boga jako podstawa możliwości zmartwychwstania.
5. Justyn Męczennik i tradycja apologetyczna
Zmartwychwstanie jako odtworzenie integralnego człowieka. Relacja duszy i ciała. Znaczenie stworzenia dla teologii zmartwychwstania.
6. Atenagoras z Aten – racjonalność zmartwychwstania
Analiza De resurrectione mortuorum. Argumentacja antropologiczna. Tożsamość człowieka przed śmiercią i po zmartwychwstaniu. Sprawiedliwość Boża jako argument za zmartwychwstaniem.
7. Ireneusz z Lyonu – zmartwychwstanie przeciwko gnostycyzmowi
Adversus haereses. Jedność historii stworzenia i zbawienia. Wartość ciała stworzonego przez Boga. Wcielenie Chrystusa, Eucharystia i zmartwychwstanie ciała.
8. Tertulian i De resurrectione carnis
Znaczenie formuły resurrectio carnis. Godność ciała. Tożsamość ciała ziemskiego i zmartwychwstałego. Argumentacja przeciwko gnostykom i marcjonitom.
9. Orygenes – nowa interpretacja ciała zmartwychwstałego
Antropologia i eschatologia Orygenesa. Interpretacja 1 Kor 15. Problem przemiany materii ciała. Tożsamość człowieka a zmienność jego materialnego substratu.
10. Kontrowersje orygenesowskie
Recepcja koncepcji Orygenesa. Problem eidos i zasady tożsamości ciała. Pytanie o zakres ciągłości pomiędzy ciałem ziemskim a zmartwychwstałym.
11. Tożsamość ciała zmartwychwstałego według Metodego z Olimpu
Struktura dialogu De resurrectione. Kontekst polemiki z interpretacjami przypisywanymi Orygenesowi i jego zwolennikom. Zmartwychwstanie jako odnowienie całego człowieka. Tożsamość materialna i formalna. Argumentacja biblijna, antropologiczna i filozoficzna. Niezniszczalność, nieśmiertelność i przemiana ciała.
12. Grzegorz z Nyssy – ciało, dusza i odtworzenie człowieka
Antropologia Grzegorza. Problem rozproszenia elementów ciała. Zdolność duszy do rozpoznania własnego ciała. Przemiana człowieka w zmartwychwstaniu.
13. Augustyn i zachodnia synteza nauki o zmartwychwstaniu
Zmartwychwstanie powszechne. Integralność i tożsamość ciała. Właściwości ciała uwielbionego. Zmartwychwstanie i sąd.
14. Od refleksji patrystycznej do sformułowań doktrynalnych
Znaczenie formuł resurrectio carnis i resurrectio mortuorum. Zmartwychwstanie w symbolach wiary. Synteza rozwoju doktryny w pierwszych wiekach chrześcijaństwa oraz jej znaczenie dla późniejszej eschatologii chrześcijańskiej.
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Koordynatorzy przedmiotu
Opis nakładu pracy studenta w ECTS
Poziom przedmiotu
Punkty ECTS
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Wymagania wstępne
Efekty uczenia się
Wiedza
W1. Student charakteryzuje biblijne podstawy chrześcijańskiej nauki o zmartwychwstaniu umarłych.
W2. Student opisuje główne etapy rozwoju doktryny o zmartwychwstaniu ciała w chrześcijaństwie od II do V wieku.
W3. Student identyfikuje i wyjaśnia podstawowe pojęcia antropologiczne i eschatologiczne wykorzystywane przez autorów wczesnochrześcijańskich w refleksji nad zmartwychwstaniem.
W4. Student charakteryzuje stanowiska najważniejszych autorów patrystycznych dotyczące relacji pomiędzy ciałem ziemskim a ciałem zmartwychwstałym.
W5. Student wyjaśnia znaczenie sporów z gnostycyzmem, platonizmem i innymi nurtami filozoficzno-religijnymi dla rozwoju chrześcijańskiej nauki o zmartwychwstaniu.
Umiejętności
U1. Student analizuje wybrane teksty patrystyczne dotyczące zmartwychwstania ciała.
U2. Student porównuje koncepcje antropologiczne i eschatologiczne poszczególnych autorów chrześcijańskich.
U3. Student rekonstruuje i ocenia argumentację biblijną, filozoficzną i teologiczną stosowaną przez autorów patrystycznych.
U4. Student rozróżnia rozwój doktryny chrześcijańskiej od filozoficznych modeli nieśmiertelności duszy oraz wskazuje obszary ich wzajemnego oddziaływania.
U5. Student opracowuje i prezentuje samodzielną analizę wybranego zagadnienia dotyczącego patrystycznej teologii zmartwychwstania.
Kompetencje społeczne
K1. Student jest gotów do krytycznej oceny własnej wiedzy oraz korzystania ze źródeł i specjalistycznych opracowań naukowych.
K2. Student jest gotów do merytorycznej dyskusji dotyczącej różnych interpretacji źródeł patrystycznych i ich znaczenia dla rozwoju doktryny.
K3. Student jest gotów do odpowiedzialnego posługiwania się źródłami historycznymi i teologicznymi, z uwzględnieniem ich kontekstu historycznego.
Kryteria oceniania
Na ocenę końcową składają się:
1. Aktywny udział w wykładach – obecność, przygotowanie do zajęć, udział w analizie tekstów i dyskusjach – 20%.
2. Samodzielna praca pisemna i prezentacja śródsemestralna – 30%.
3. Końcowy egzamin ustny na podstawie przedstawionych tez – 50%.
Zasady dotyczące obecności
Dopuszczalna jest jedna nieobecność nieusprawiedliwiona.
Jeśli łączna liczba nieobecności na wykładach, w tym nieobecności usprawiedliwionych, będzie większa niż pięć, student w celu zaliczenia przedmiotu będzie zobowiązany do przygotowania dodatkowej, indywidualnej pracy pisemnej na temat wskazany przez prowadzącego.
Ocena bardzo dobra (5,0)
Student bardzo dobrze opanował treści przedmiotu; samodzielnie analizuje źródła patrystyczne; poprawnie rekonstruuje argumentację poszczególnych autorów; dostrzega rozwój doktryny oraz jej uwarunkowania biblijne, antropologiczne i filozoficzne; bardzo dobrze przygotował i przedstawił pracę śródsemestralną oraz udziela pogłębionych odpowiedzi na wszystkie wymagane tezy egzaminacyjne.
Ocena dobra (4,0)
Student dobrze opanował zasadnicze treści przedmiotu; poprawnie charakteryzuje najważniejsze etapy rozwoju doktryny; potrafi analizować podstawowe teksty źródłowe i porównywać stanowiska autorów patrystycznych; dobrze przygotował prezentację oraz udziela pogłębionych odpowiedzi na większość wymaganych tez egzaminacyjnych.
Ocena dostateczna (3,0)
Student opanował podstawowe treści przedmiotu; rozpoznaje głównych autorów i zasadnicze problemy związane z rozwojem nauki o zmartwychwstaniu; potrafi przedstawić podstawową argumentację patrystyczną oraz wykazuje wystarczającą znajomość materiału wymaganego na egzaminie.
Ocena niedostateczna (2,0)
Student nie wykazuje wystarczającej znajomości podstawowych treści przedmiotu, nie potrafi poprawnie wyjaśnić zasadniczych pojęć dotyczących zmartwychwstania ciała ani scharakteryzować stanowisk najważniejszych autorów patrystycznych; nie osiągnął wymaganych efektów uczenia się.
W1–W5: egzamin ustny na podstawie wcześniej przedstawionych tez egzaminacyjnych.
U1–U5: samodzielna praca pisemna oraz prezentacja śródsemestralna; analiza wybranego tekstu źródłowego; dyskusja podczas zajęć.
K1–K3: ocena aktywnego uczestnictwa w zajęciach, udziału w analizie tekstów i dyskusjach oraz sposobu wykorzystania literatury naukowej w pracy własnej.
Literatura
Literatura podstawowa – źródła
Pismo Święte: wybrane teksty dotyczące zmartwychwstania, w szczególności Dn 12,1–3; 2 Mch 7; Mt 22,23–33; J 5,19–29; J 6; 1 Kor 15; 1 Tes 4,13–18; Flp 3,20–21.
Justyn Męczennik, O zmartwychwstaniu (De resurrectione).
Atenagoras z Aten, O zmartwychwstaniu umarłych (De resurrectione mortuorum).
Ireneusz z Lyonu, Adversus haereses, szczególnie księga V.
Tertulian, De resurrectione carnis.
Orygenes, De principiis – wybrane fragmenty dotyczące antropologii i zmartwychwstania.
Metody z Olimpu, De resurrectione.
Grzegorz z Nyssy, De hominis opificio oraz wybrane teksty eschatologiczne.
Augustyn, De civitate Dei, księgi XX–XXII.
Opracowania naukowe:
Szram, M., Ciało zmartwychwstałe w myśli patrystycznej przełomu II i III wieku. Lublin: KUL 2010.
Daley B.E., The Hope of the Early Church. A Handbook of Patristic Eschatology, Cambridge 1991.
Mejzner M., Wstęp: Metody z Olimpu, O zmartwychwstaniu (albo: Aglaofon), PSP 87, Wyd. UKSW, Warszawa 2023, s. 11-46.
Wybrane artykuły naukowe dotyczące antropologii i eschatologii Justyna, Atenagorasa, Ireneusza, Tertuliana, Orygenesa, Metodego z Olimpu, Grzegorza z Nyssy i Augustyna.
|
W cyklu 2026/27_Z:
Literatura podstawowa – źródła Opracowania naukowe: |
Uwagi
|
W cyklu 2026/27_Z:
Niektóre zajęcia mogą być prowadzone wyłącznie na MS Teams |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: