Rodzina wobec choroby i śmierci dziecka
WSR-NR-1-RWCH
Celem przedmiotu jest przekazanie wiedzy dotyczącej psychologicznego funkcjonowania rodziny w sytuacji ciężkiej choroby, zagrożenia życia i śmierci dziecka. Student zapoznaje się z reakcjami emocjonalnymi dziecka, rodziców i rodzeństwa oraz z wybranymi koncepcjami żałoby i adaptacji do straty.
Przedmiot rozwija umiejętność analizowania potrzeb rodziny, rozpoznawania jej zasobów i czynników ryzyka oraz dobierania podstawowych form wsparcia odpowiednich do sytuacji. Służy również rozwijaniu empatycznej komunikacji, wrażliwości na indywidualny przebieg żałoby oraz refleksji nad etycznymi i zawodowymi granicami pomagania.
|
W cyklu 2025/26_Z:
Zapoznanie studentów z psychologicznymi aspektami doświadczenia straty w kontekście rodziny, skupiając się na różnych sytuacjach związanych z chorobą i śmiercią dziecka. Analiza reakcji rodzinnych na trudne wydarzenia oraz rozwijanie umiejętności wsparcia w tych sytuacjach. Rozumienie psychologicznego wymiaru straty: Studenci powinni doskonalić swoje zdolności do rozumienia psychologicznego wymiaru doświadczenia straty w kontekście rodziny. Oceniana będzie ich zdolność analizy skomplikowanych emocji i reakcji rodzinnych na chorobę i śmierć dziecka.
Zastosowanie teoretycznych modeli reakcji na stratę: Studenci będą doskonalić umiejętność zastosowania teoretycznych modeli, takich jak fazy żałoby wg Elizabeth Kubler-Ross i dr Kennetha Doka, do różnych przypadków związanych z chorobą i śmiercią dziecka. Oceniane będzie ich umiejętność analizy i interpretacji reakcji rodzinnych.
Empatyczne podejście do doświadczeń rodzinnych: Doskonalenie kompetencji w zakresie empatii wobec doświadczeń rodzinnych to kluczowy aspekt przedmiotu. Studenci będą oceniani pod kątem ich zdolności do empatycznego słuchania, zrozumienia różnorodnych perspektyw i reakcji rodzinnych na trudne sytuacje.
Wypracowanie strategii wsparcia dla rodzin: Studenci będą rozwijać umiejętność proponowania praktycznych strategii wsparcia dla rodzin dotkniętych chorobą i śmiercią dziecka. Oceniane będzie ich zdolność do identyfikowania i proponowania odpowiednich działań mających na celu poprawę zdrowia psychicznego rodzin.
Analiza różnych kontekstów doświadczeń straty: Doskonalenie kompetencji obejmować będzie umiejętność analizy różnych kontekstów, takich jak niepłodność, poronienie, aborcja, śmierć w rodzinie, choroba somatyczna i psychiczna. Studenci będą oceniani pod kątem umiejętności zrozumienia specyfiki każdego przypadku i dostosowywania podejścia do potrzeb konkretnej sytuacji.
Budowanie umiejętności komunikacyjnych w relacjach rodzinnych: Doskonalenie kompetencji komunikacyjnych w relacjach rodzinnych to kluczowy element przedmiotu. Studenci będą oceniani pod kątem umiejętności skutecznej komunikacji z rodzinami, wspierania otwartej wymiany informacji i budowania zaufania.
Krytyczna refleksja nad własnym postępowaniem: Doskonalenie kompetencji będzie również obejmować krytyczną refleksję nad własnym postępowaniem w kontekście pracy z rodzinami wobec choroby i śmierci dziecka. Studenci będą oceniani pod kątem zdolności do samodzielnego rozważania etycznych aspektów pracy z rodzinami w trudnych sytuacjach.
I. Psychologiczne doświadczenie straty - nie tak miało być
A. Definicja straty i jej znaczenie w kontekście rodziny.
B. Analiza psychologicznego wymiaru doświadczenia utraty dziecka.
C. Znaczenie procesu przetwarzania straty dla zdrowia psychicznego rodzin.
II. Cykl reakcji na stratę wg Elizabeth Kubler-Ross i dr Kennetha Doka
A. Prezentacja modelu Kubler-Ross: fazy żałoby.
B. Rozwijanie zrozumienia różnych etapów reakcji na stratę.
C. Dr Kenneth Doka i jego podejście do żałoby w kontekście utraty dziecka.
III. Niepłodność - małżonkowie wobec niemożności zajścia w ciążę
A. Psychologiczne wyzwania związane z niepłodnością.
B. Wpływ niepłodności na relacje małżeńskie i rodzinne.
C. Strategie radzenia sobie z trudnościami związanymi z niepłodnością.
IV. Poronienie - małżonkowie wobec straty ciąży
A. Identyfikacja uczuć i reakcji po poronieniu.
B. Wsparcie psychologiczne dla małżonków przeżywających stratę ciąży.
C. Integracja doświadczenia straty w życie rodziny.
V. Aborcja - małżonkowie wobec decyzji o usunięciu ciąży
A. Psychologiczne aspekty decyzji o aborcji.
B. Reakcje małżonków na proces podejmowania decyzji i samą aborcję.
C. Wsparcie psychologiczne w kontekście doświadczenia aborcji.
VI. Śmierć w rodzinie - proces żałoby
A. Analiza procesu żałoby w przypadku śmierci dziecka.
B. Różnice w reakcjach rodzinnych w zależności od okoliczności śmierci.
C. Rola wsparcia społecznego w procesie żałoby.
VII. Choroba somatyczna w rodzinie
A. Wpływ choroby somatycznej dziecka na funkcjonowanie rodziny.
B. Znaczenie komunikacji i współpracy w trakcie leczenia.
C. Wsparcie psychologiczne dla rodzin dotkniętych chorobą somatyczną.
VIII. Choroba psychiczna w rodzinie
A. Piętno związane z chorobą psychiczną w rodzinie.
B. Wpływ choroby psychicznej na relacje rodzinne.
C. Strategie wspierające zdrowie psychiczne rodziny w obliczu choroby. |
W cyklu 2026/27_Z:
Zapoznanie studentów z psychologicznymi aspektami doświadczenia straty w kontekście rodziny, skupiając się na różnych sytuacjach związanych z chorobą i śmiercią dziecka. Analiza reakcji rodzinnych na trudne wydarzenia oraz rozwijanie umiejętności wsparcia w tych sytuacjach. Rozumienie psychologicznego wymiaru straty: Studenci powinni doskonalić swoje zdolności do rozumienia psychologicznego wymiaru doświadczenia straty w kontekście rodziny. Oceniana będzie ich zdolność analizy skomplikowanych emocji i reakcji rodzinnych na chorobę i śmierć dziecka.
Zastosowanie teoretycznych modeli reakcji na stratę: Studenci będą doskonalić umiejętność zastosowania teoretycznych modeli, takich jak fazy żałoby wg Elizabeth Kubler-Ross i dr Kennetha Doka, do różnych przypadków związanych z chorobą i śmiercią dziecka. Oceniane będzie ich umiejętność analizy i interpretacji reakcji rodzinnych.
Empatyczne podejście do doświadczeń rodzinnych: Doskonalenie kompetencji w zakresie empatii wobec doświadczeń rodzinnych to kluczowy aspekt przedmiotu. Studenci będą oceniani pod kątem ich zdolności do empatycznego słuchania, zrozumienia różnorodnych perspektyw i reakcji rodzinnych na trudne sytuacje.
Wypracowanie strategii wsparcia dla rodzin: Studenci będą rozwijać umiejętność proponowania praktycznych strategii wsparcia dla rodzin dotkniętych chorobą i śmiercią dziecka. Oceniane będzie ich zdolność do identyfikowania i proponowania odpowiednich działań mających na celu poprawę zdrowia psychicznego rodzin.
Analiza różnych kontekstów doświadczeń straty: Doskonalenie kompetencji obejmować będzie umiejętność analizy różnych kontekstów, takich jak niepłodność, poronienie, aborcja, śmierć w rodzinie, choroba somatyczna i psychiczna. Studenci będą oceniani pod kątem umiejętności zrozumienia specyfiki każdego przypadku i dostosowywania podejścia do potrzeb konkretnej sytuacji.
Budowanie umiejętności komunikacyjnych w relacjach rodzinnych: Doskonalenie kompetencji komunikacyjnych w relacjach rodzinnych to kluczowy element przedmiotu. Studenci będą oceniani pod kątem umiejętności skutecznej komunikacji z rodzinami, wspierania otwartej wymiany informacji i budowania zaufania.
Krytyczna refleksja nad własnym postępowaniem: Doskonalenie kompetencji będzie również obejmować krytyczną refleksję nad własnym postępowaniem w kontekście pracy z rodzinami wobec choroby i śmierci dziecka. Studenci będą oceniani pod kątem zdolności do samodzielnego rozważania etycznych aspektów pracy z rodzinami w trudnych sytuacjach.
I. Psychologiczne doświadczenie straty - nie tak miało być
A. Definicja straty i jej znaczenie w kontekście rodziny.
B. Analiza psychologicznego wymiaru doświadczenia utraty dziecka.
C. Znaczenie procesu przetwarzania straty dla zdrowia psychicznego rodzin.
II. Cykl reakcji na stratę wg Elizabeth Kubler-Ross i dr Kennetha Doka
A. Prezentacja modelu Kubler-Ross: fazy żałoby.
B. Rozwijanie zrozumienia różnych etapów reakcji na stratę.
C. Dr Kenneth Doka i jego podejście do żałoby w kontekście utraty dziecka.
III. Niepłodność - małżonkowie wobec niemożności zajścia w ciążę
A. Psychologiczne wyzwania związane z niepłodnością.
B. Wpływ niepłodności na relacje małżeńskie i rodzinne.
C. Strategie radzenia sobie z trudnościami związanymi z niepłodnością.
IV. Poronienie - małżonkowie wobec straty ciąży
A. Identyfikacja uczuć i reakcji po poronieniu.
B. Wsparcie psychologiczne dla małżonków przeżywających stratę ciąży.
C. Integracja doświadczenia straty w życie rodziny.
V. Aborcja - małżonkowie wobec decyzji o usunięciu ciąży
A. Psychologiczne aspekty decyzji o aborcji.
B. Reakcje małżonków na proces podejmowania decyzji i samą aborcję.
C. Wsparcie psychologiczne w kontekście doświadczenia aborcji.
VI. Śmierć w rodzinie - proces żałoby
A. Analiza procesu żałoby w przypadku śmierci dziecka.
B. Różnice w reakcjach rodzinnych w zależności od okoliczności śmierci.
C. Rola wsparcia społecznego w procesie żałoby.
VII. Choroba somatyczna w rodzinie
A. Wpływ choroby somatycznej dziecka na funkcjonowanie rodziny.
B. Znaczenie komunikacji i współpracy w trakcie leczenia.
C. Wsparcie psychologiczne dla rodzin dotkniętych chorobą somatyczną.
VIII. Choroba psychiczna w rodzinie
A. Piętno związane z chorobą psychiczną w rodzinie.
B. Wpływ choroby psychicznej na relacje rodzinne.
C. Strategie wspierające zdrowie psychiczne rodziny w obliczu choroby. |
Dyscyplina naukowa, do której odnoszą się efekty uczenia się
psychologia
E-Learning
W cyklu 2019/20_Z: E-Learning | W cyklu 2020/21_Z: E-Learning (pełny kurs) | W cyklu 2021/22_Z: E-Learning (pełny kurs) | W cyklu 2022/23_Z: E-Learning (pełny kurs) | W cyklu 2024/25_Z: E-Learning | W cyklu 2025/26_Z: E-Learning | W cyklu 2026/27_Z: E-Learning |
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
nie dotyczy
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2022/23_Z: | W cyklu 2019/20_Z: | W cyklu 2021/22_Z: | W cyklu 2020/21_Z: | W cyklu 2024/25_Z: | W cyklu 2025/26_Z: | W cyklu 2026/27_Z: | W cyklu 2023/24_Z: |
Opis nakładu pracy studenta w ECTS
W cyklu 2022/23_Z: ECTS: 1
udział w zajęciach: 15h
przygotowanie do testu: 15h
Suma: 30h | W cyklu 2023/24_Z: ECTS: 1
udział w zajęciach: 15h
przygotowanie do testu: 15h
Suma: 30h | W cyklu 2024/25_Z: ECTS: 1
udział w zajęciach: 15h
przygotowanie do testu: 15h
Suma: 30h | W cyklu 2025/26_Z: ECTS: 1
udział w zajęciach: 15h
przygotowanie do testu: 15h
Suma: 30h | W cyklu 2026/27_Z: Łączny nakład pracy studenta wynosi 30 godzin, w tym:
– udział w konwersatorium – 15 godzin;
– przygotowanie do zajęć i praca z literaturą – 5 godzin;
– przygotowanie pisemnej analizy przypadku – 5 godzin;
– przygotowanie do testu zaliczeniowego – 5 godzin.
Łącznie: 30 godzin, co odpowiada 1 punktowi ECTS. |
Poziom przedmiotu
podstawowy
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
NRL_W06, NRL_W10, NRL_U02, NRL_U06, NRL_U10, NRL_U11, NRL_K06
Typ przedmiotu
obowiązkowy
Wymagania wstępne
Podstawowa wiedza z zakresu psychologii rozwoju człowieka, psychologii rodziny i komunikacji interpersonalnej. Student powinien posiadać umiejętność pracy z tekstem naukowym, uczestniczenia w dyskusji oraz analizowania podstawowych problemów dotyczących funkcjonowania rodziny.
Efekty uczenia się
Wiedza
W1. Student charakteryzuje psychologiczne i społeczne konsekwencje ciężkiej choroby, zagrożenia życia i śmierci dziecka dla funkcjonowania rodziny.
W2. Student opisuje i porównuje wybrane koncepcje żałoby, uwzględniając zróżnicowany i indywidualny przebieg reakcji na stratę.
W3. Student identyfikuje potrzeby dziecka, rodziców i rodzeństwa w sytuacji choroby i śmierci dziecka.
W4. Student charakteryzuje zasady komunikowania z rodziną oraz podstawowe formy wsparcia w sytuacji choroby, umierania i żałoby.
Umiejętności
U1. Student analizuje wpływ choroby lub śmierci dziecka na relacje małżeńskie, rodzicielskie i rodzeństwo.
U2. Student rozpoznaje reakcje żałoby, zasoby rodziny oraz czynniki zwiększające ryzyko przedłużonych lub nasilonych trudności adaptacyjnych.
U3. Student dobiera podstawowe sposoby komunikowania się i wspierania rodziny odpowiednio do jej sytuacji oraz etapu przeżywania straty.
U4. Student opracowuje propozycję wsparcia rodziny na podstawie analizy przypadku i literatury przedmiotu.
Kompetencje społeczne
K1. Student przestrzega zasad etycznych, granic kompetencji oraz szanuje indywidualne, kulturowe i światopoglądowe sposoby przeżywania choroby, śmierci i żałoby.
K2. Student refleksyjnie ocenia własne reakcje emocjonalne i sposób komunikowania się z osobami doświadczającymi straty.
Kryteria oceniania
Warunki zaliczenia
Przedmiot kończy się zaliczeniem na ocenę. Warunkiem zaliczenia jest:
– uzyskanie co najmniej 50% punktów z testu zaliczeniowego;
– przygotowanie i zaliczenie pisemnej analizy przypadku;
– wykonanie zadań realizowanych podczas konwersatorium.
Składniki oceny końcowej
– test zaliczeniowy – 40%;
– pisemna analiza przypadku – 60%.
Kryteria oceny analizy przypadku
Ocenie podlegają:
rozpoznanie sytuacji i reakcji poszczególnych członków rodziny;
identyfikacja potrzeb, zasobów i czynników ryzyka;
zastosowanie wiedzy dotyczącej choroby, straty i żałoby;
adekwatność zaproponowanych form wsparcia;
uwzględnienie zasad etycznych i granic kompetencji;
wykorzystanie literatury;
logiczność i poprawność opracowania.
Skala ocen
91–100% – 5,0
86–90% – 4,5
76–85% – 4,0
71–75% – 3,5
60–70% – 3,0
poniżej 60% – 2,0
Kryteria opisowe
Ocena 5,0: student samodzielnie i pogłębienie analizuje sytuację rodziny, trafnie rozpoznaje potrzeby, zasoby i czynniki ryzyka, dobiera adekwatne formy wsparcia, uzasadnia je przy użyciu literatury oraz uwzględnia zasady etyczne.
Ocena 4,0: student poprawnie analizuje sytuację rodziny i proponuje właściwe formy wsparcia, ale jego uzasadnienie lub wykorzystanie literatury zawiera niewielkie braki.
Ocena 3,0: student rozpoznaje podstawowe reakcje i potrzeby rodziny oraz proponuje proste formy wsparcia, lecz analiza jest powierzchowna i wymaga częściowego ukierunkowania.
Ocena 2,0: student nie rozpoznaje podstawowych problemów rodziny, proponuje działania nieadekwatne albo nie uwzględnia zasad etycznych i granic kompetencji.
Literatura
Kübler-Ross E., O śmierci i umieraniu, wybrane wydanie polskie – wybrane rozdziały.
Pater D., Holistyczna koncepcja człowieka chorego. Teologia – medycyna – praktyka, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa 2017 – wybrane rozdziały.
Pater D., Ciąża patologiczna, Warszawa 2022 – wybrane rozdziały dotyczące psychologicznego funkcjonowania rodziny.
Materiały i studia przypadków udostępnione przez prowadzącego.
Literatura uzupełniająca
Doka K.J., Disenfranchised Grief: Recognizing Hidden Sorrow, Lexington Books, 1989.
Worden J.W., Grief Counseling and Grief Therapy: A Handbook for the Mental Health Practitioner, Springer Publishing Company, 2018.
Pater D., Problemy rozwojowe wieku dziecięcego, Warszawa 2023 – wybrane rozdziały.
|
W cyklu 2025/26_Z:
Podstawowa literatura obowiązkowa:
Kubler-Ross, E. (1992). "O śmierci i umieraniu." Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Doka, K. J. (2004). "Rozczarowany żałobą: rozpoznawanie ukrytego smutku." Wydawnictwo Harmonia.
Worden, J. W. (2014). "Wsparcie dla osób żałujących. Podręcznik dla praktyków służb zdrowia psychicznego." Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Literatura dotycząca niepłodności:
Bidzan, M., Smutek, J., & Bidzan-Bluma, I. (2018). "Psychologiczne i społeczne aspekty niepłodności." Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ciebiera, M., et al. (2018). "Psychologiczne i społeczne aspekty niepłodności. Wyniki badań własnych." Ginekologia Polska, 89(3), 147-152.
Literatura dotycząca poronień:
Kwiatkowska, J. (2016). "Poronienie - psychospołeczne i medyczne aspekty utraty ciąży." Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bień, A. (2014). "Żałoba po stracie dziecka w wyniku poronienia - aspekty psychospołeczne." Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Literatura dotycząca aborcji:
Dejewska, J. (2012). "Aborcja w perspektywie psychologicznej." Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
Jędryka-Góral, A., & Jabłonowski, Z. (2017). "Doświadczenia psychologiczne kobiet po aborcji." Wydawnictwo Impuls.
Literatura dotycząca śmierci w rodzinie:
Wilk, M., & Zawadzki, B. (2014). "Psychologiczne i społeczne aspekty żałoby po śmierci bliskiej osoby." Wydawnictwo Naukowe PWN.
Niedenthal, P. M. (2002). "Psychologia emocji." Wydawnictwo PWN.
Literatura dotycząca choroby somatycznej w rodzinie:
Gierowski, J. K. (2013). "Choroba przewlekła w rodzinie. Teoria i praktyka." Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ciechanowicz, A. (2007). "Choroba przewlekła a funkcjonowanie rodziny." Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Literatura dotycząca choroby psychicznej w rodzinie:
Rybakowski, J., & Ciechomska, M. (2015). "Choroba psychiczna w rodzinie. Poradnik dla rodzin osób chorych psychicznie." Wydawnictwo Medyk.
Wciórka, J. (2010). "Rodzina i choroba psychiczna." Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Literatura ta obejmuje różne aspekty doświadczeń rodzinnych związanych z chorobą i śmiercią dziecka, umożliwiając studentom pogłębienie wiedzy oraz zrozumienie różnorodnych sytuacji i reakcji w polskim kontekście kulturowym |
W cyklu 2026/27_Z:
Podstawowa literatura obowiązkowa:
Kubler-Ross, E. (1992). "O śmierci i umieraniu." Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Doka, K. J. (2004). "Rozczarowany żałobą: rozpoznawanie ukrytego smutku." Wydawnictwo Harmonia.
Worden, J. W. (2014). "Wsparcie dla osób żałujących. Podręcznik dla praktyków służb zdrowia psychicznego." Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Literatura dotycząca niepłodności:
Bidzan, M., Smutek, J., & Bidzan-Bluma, I. (2018). "Psychologiczne i społeczne aspekty niepłodności." Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ciebiera, M., et al. (2018). "Psychologiczne i społeczne aspekty niepłodności. Wyniki badań własnych." Ginekologia Polska, 89(3), 147-152.
Literatura dotycząca poronień:
Kwiatkowska, J. (2016). "Poronienie - psychospołeczne i medyczne aspekty utraty ciąży." Wydawnictwo Naukowe PWN.
Bień, A. (2014). "Żałoba po stracie dziecka w wyniku poronienia - aspekty psychospołeczne." Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Literatura dotycząca aborcji:
Dejewska, J. (2012). "Aborcja w perspektywie psychologicznej." Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.
Jędryka-Góral, A., & Jabłonowski, Z. (2017). "Doświadczenia psychologiczne kobiet po aborcji." Wydawnictwo Impuls.
Literatura dotycząca śmierci w rodzinie:
Wilk, M., & Zawadzki, B. (2014). "Psychologiczne i społeczne aspekty żałoby po śmierci bliskiej osoby." Wydawnictwo Naukowe PWN.
Niedenthal, P. M. (2002). "Psychologia emocji." Wydawnictwo PWN.
Literatura dotycząca choroby somatycznej w rodzinie:
Gierowski, J. K. (2013). "Choroba przewlekła w rodzinie. Teoria i praktyka." Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ciechanowicz, A. (2007). "Choroba przewlekła a funkcjonowanie rodziny." Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Literatura dotycząca choroby psychicznej w rodzinie:
Rybakowski, J., & Ciechomska, M. (2015). "Choroba psychiczna w rodzinie. Poradnik dla rodzin osób chorych psychicznie." Wydawnictwo Medyk.
Wciórka, J. (2010). "Rodzina i choroba psychiczna." Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Literatura ta obejmuje różne aspekty doświadczeń rodzinnych związanych z chorobą i śmiercią dziecka, umożliwiając studentom pogłębienie wiedzy oraz zrozumienie różnorodnych sytuacji i reakcji w polskim kontekście kulturowym |
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i
terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: