Patologie społeczne WNP-PEZ-PATSPO-NP-2

Przedmiot „Patologie społeczne” stanowi akademickie i interdyscyplinarne wprowadzenie do analizy kondycji ludzkiej oraz mechanizmów determinujących skłonność jednostek i grup do zachowań o charakterze dewiacyjnym (zarówno w ujęciu negatywnym, jak i pozytywnym).

Głównym celem wykładów jest ukazanie szerokiego spektrum tych zachowań, ilustrujących dwoistość natury ludzkiej. Zajęcia prowadzone są z perspektywy personalistycznej, zorientowanej na podmiotowość człowieka oraz analizę mechanizmów degradujących lub wzbogacających osobę oraz wspólnotę.

Kurs nie ogranicza się do jednego ujęcia – w programie uwzględniono komplementarne podejścia teoretyczne, ujawniające wieloaspektową przyczynowość patologii w kontekstach społeczno-kulturowych oraz psychospołecznych. Motywem przewodnim kursu jest szczegółowe studium postaci „Jokera”, traktowanej jako współczesna egzemplifikacja dewianta społecznego oraz soczewka, przez którą analizowane są procesy alienacji, anomii i stygmatyzacji. W oparciu o klasyczne teorie socjologiczne i psychologiczne, teoretyczne ramy przedmiotu są konfrontowane z bieżącymi wydarzeniami społeczno-politycznymi o znamionach patologii.

Analizie poddawane będą m.in. takie zjawiska jak:

Mechanizmy polaryzacji społecznej i radykalizacji postaw w przestrzeni publicznej (Obcy, Inny, Wróg).

Psychospołeczne i kulturowe konsekwencje doświadczeń granicznych, ze szczególnym uwzględnieniem transgeneracyjnej traumy powojennej Polaków oraz prognozowanych krótko- i długofalowych skutków traumy wojennej uchodźców z Ukrainy.

Cyberprzemoc, zjawisko patostreamingu oraz agresja w mediach społecznościowych (w tym systemowe nękanie jednostek, tzw. cancel culture).

Zjawiska opóźnienia kulturowego (cultural lag) oraz inercji strukturalnej, w której systemowa modyfikacja procedur ochronnych lub legislacyjnych następuje często dopiero w obliczu zaistnienia tragicznych w skutkach zdarzeń społecznych.

Kryzysy migracyjne i humanitarne jako źródło procesów marginalizacji, uprzedzeń i wykluczenia.

Przemoc instytucjonalna oraz systemowe tuszowanie nadużyć (w tym nadużyć seksualnych wobec małoletnich).

Wpływ dezinformacji i teorii spiskowych na rozpad więzi społecznych i generowanie lęków zbiorowych.

Takie podejście umożliwia aktywny udział studentów, którzy mogą odnosić zdobytą wiedzę do własnych doświadczeń i towarzyszących im dylematów życiowych.

Spośród gamy zachowań dewiacyjnych wybrano te, których z wysokim prawdopodobieństwem można również doświadczyć w środowiskach akademickich oraz w przyszłej karierze pedagoga szkolnego i pedagoga ulicy. Szczegółowej analizie poddane zostaną zjawiska takie jak: stereotypizacja i uprzedzenia, rozproszona odpowiedzialność w grupie, agresja dzieci i młodzieży, terroryzm, zachowania autodestrukcyjne i samobójstwa, wykluczenie społeczne (mobbing, bezdomność, zjawisko dzieci ulicy) oraz wybrane patologie seksualne. Z uwagi na realizowaną tematykę i analizę poruszających studiów przypadków, treści prezentowane na zajęciach mogą wywoływać dyskomfort psychiczny, co wymaga od uczestników dojrzałych kompetencji społecznych, gotowości emocjonalnej i krytycznego dystansu badawczego.