Dydaktyka ogólna WNP-PE-I-DO-CW

Przedmiot służy uświadomieniu złożoności kompetencji pedagogicznych i ich uwikłań paradygmatycznych. Głównym celem ćwiczeń jest krytyczna analiza dominujących struktur procesu kształcenia się. Współczesny język dydaktyki uległ daleko idącym uproszczeniom technokratycznym, dlatego w ramach zajęć podejmujemy próbę tworzenia słownika dydaktycznego w celu pełniejszego doznawanie i projektowania sytuacji istotnych pedagogicznie.
Oś programowa zajęć koncentruje się na radykalnej dekonstrukcji historycznych i współczesnych mitów edukacyjnych:
1. Demontaż struktur technokratycznych: studenci analizują powojenne uwikłania polskiej dydaktyki (powiązane z Wincentym Okoniem). Zajęcia obnażają mechanizmy „miękkiego transferu” bezosobowej epistemologii marksistowsko-leninowskiej (materialistycznej teorii odbicia), wykazując źródła współczesnego chaosu pojęciowego oraz behawioralnego traktowania ucznia i nauczyciela.
2. Krytyka i paradygmaty dydaktyki: W świetle prac D. Klus-Stańskiej kurs konfrontuje tradycyjne, reistyczne systemy kształcenia z paradygmatami dydaktyki krytycznej, konstruktywistycznej i emancypacyjnej.
3. Uwolnienie z systemów opresji, dominium autorytetu i poszukiwanie powołania: Odwołując się do prac B. Śliwerskiego i M. Palucha oraz L. Witkowskiego analizie poddaje się alternatywne modele i myślenie edukacyjne, których celem jest uwolnienie procesu szkolnego od hegemonii systemu klasowo-lekcyjnego i biurokratycznego przymusu. Kurs przełamuje dominację instrumentalną poprzez perspektywę filozoficzno-literacką T. Sławka, stawiając radykalne pytania o sens kształcenia i podważając tradycyjny, transmisyjny imperatyw uczenia się.
4. Zwrot egzystencjalno-personalny: W opozycji do technokracji, zajęcia wprowadzają nowatorskie podejście oparte na egzystencjale personalnym nauczyciela. Praca z pojęciem sensotwórczości i osobotwórczości pozwala studentom na nowo zinterpretować relację z uczniem, uwzględnić fenomen „kruchości” jednostki w ujęciu K. Maliszewskiego oraz świadomie odkrywać własne powołanie edukacyjne.

W cyklu 2026/27_Z:

Grupa przedmiotów ogólnouczenianych

nie dotyczy

Koordynatorzy przedmiotu

Michał Paluch

Poziom przedmiotu

podstawowy

Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się

symbole efektów uczenia się dla kierunku pedagogika, studia I stopnia: Wiedza (W) NP1_W02 – Wiedza o historycznym rozwoju prądów oraz systemów dydaktycznych. NP1_W05 – Uporządkowana wiedza o celach, zasadach, metodach i paradygmatach działalności dydaktyczno-wychowawczej. Umiejętności (U) NP1_U01 – Umiejętność krytycznej analizy, interpretacji i dekonstrukcji zjawisk oraz struktur edukacyjnych. NP1_U06 – Umiejętność samodzielnego projektowania działań pedagogicznych i dobierania adekwatnych metod oraz alternatywnych środowisk kształcenia. NP1_U09 – Umiejętność animowania i ewaluowania podmiotowych procesów edukacyjno-wychowawczych. Kompetencje społeczne (K) • NP1_K01 – Zrozumienie potrzeby ciągłego uczenia się przez całe życie oraz krytycznej autorefleksji nad własną biografią edukacyjną. • NP1_K04 – Odpowiedzialność etyczna za jakość projektowanych sytuacji edukacyjnych i pełnienie ról zawodowych

Typ przedmiotu

obowiązkowy

Wymagania wstępne

brak

Efekty uczenia się

PEU_W01 – Objaśnia historyczne i paradygmatyczne uwikłania polskiej dydaktyki powojennej, mechanizmy „miękkiego transferu” materialistycznej teorii odbicia oraz źródła technokratyzacji słownika edukacyjnego.
PEU_W02 – Rzi różnicuje tradycyjne, reistyczne systemy kształcenia od założeń paradygmatów dydaktyki krytycznej, konstruktywistycznej i emancypacyjnej w ujęciu D. Klus-Stańskiej.
PEU_U01 – Identyfikuje i dekonstruuje przejawy hegemonii systemu klasowo-lekcyjnego, opresji biurokratycznej oraz transmisyjnego imperatywu uczenia się w strukturach szkolnych.
PEU_U02 – Projektuje sytuacje istotne pedagogicznie oraz alternatywne modele środowisk kształcenia, opierając się na autorskim słowniku dydaktycznym i kategoriach sensotwórczości oraz osobotwórczości.
PEU_K01 – Wykazuje gotowość do budowania relacji kształceniowej w oparciu o egzystencjał personalny nauczyciela, świadome odkrywanie powołania oraz wrażliwość na fenomen kruchości jednostki.

Kryteria oceniania

60% – Spójna prezentacja projektu osobistego: przygotowanie prezentacji stanowiącej syntezę notatek (wpisów refleksyjnych i zreflektowań) z całego semestru oraz rozwinięcie wybranego problemu z zakresu dydaktyki ogólnej, przesyłana po ostatnich zajęciach.
40% - Aktywny udział w dyskusjach na zajęciach, wykazywanie zainteresowania podaną literaturą.

Kryteria oceny projektu zaliczeniowego:

Na ocenę 5.0 (bardzo dobry): Wybitna (osobista, dojrzała) praca zaliczeniowa łącząca refleksje i zrefelktowania studenta wobec poznanych fenomenów rzeczywistości dydaktycznej, łącząca notatki własne (pamiętniki z zajęć) oraz fragmenty zalecanej literatury.
Na ocenę 4.0 (dobry): Poprawna i samodzielna praca zaliczeniowa odnosząca się do kluczowych zagadnień przedmiotu.
Na ocenę 3.0 (dostateczny): Podstawowa poprawność w opisie elementów procesu dydaktycznego, odtwórczy i schematyczny charakter prezentacji końcowej.
Na ocenę niedostateczną: Niezłożenie projektu zaliczeniowego w terminie, lub złożenie w terminie pracy zawierającej rażące błędy merytoryczne, niedbałość stylistyczną i estetyczną, skutkuje brakiem zaliczenia ćwiczeń.

Wymogi formalne i obecność:

Dopuszcza się maksymalnie 2 nieobecności nieusprawiedliwione w semestrze. Każda kolejna nieobecność wymaga zaliczenia w formie ustnego odrobienia tematu zajęć na podstawie literatury.

Literatura

Literatura podstawowa:
1. Klus-Stańska D., "Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń", Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 2010.
2. Klus-Stańska D., "Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.
3. Śliwerski B., Paluch M., "Uwolnić szkołę z systemu klasowo-lekcyjnego", Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2021.
4. Paluch M., Stowarzyszenie Umarłych Poetów – koniec legendy, konieczność rewizji, Volume: XIII, No.: 1(38), 2022
Literatura uzupełniająca:
1. Paluch M., "Wielostronne manipulacje twórcy wielostronnej teorii kształcenia", [w:] "Edukacja w PRL", red. M. Wiśniewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2016, s. 69–107.
2. Sławek T., "A jeśli nie trzeba się uczyć?", Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2021.
3. Maliszewski K., "Bez-silna edukacja. O kształceniu kruchego", Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2021.
4. Paluch M., "Egzystencjał personalny nauczyciela – nowe podejście w dydaktyce ogólnej", Parezja. Czasopismo Forum Młodych Pedagogów przy KNP PAN, nr 1/2020(13), s. 63–80.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu WNP-PE-I-DO-CW w USOSweb