Dzieje myśli archeologicznej WNHS-AR-DMA

Przedmiot poświęcony jest historii refleksji nad przeszłością człowieka oraz ewolucji teorii i metod archeologicznych. W trakcie wykładów studenci prześledzą drogę, jaką archeologia przeszła od pierwszych zainteresowań przeszłością, poprzez renesansowe kolekcjonerstwo i antykwaryzm, aż do ukształtowania się nowoczesnej dyscypliny w XIX wieku.

Omówione zostaną główne nurty myśli archeologicznej, min. archeologia ewolucyjna i pozytywistyczna, procesualizm, postprocesualizm oraz współczesne podejścia interdyscyplinarne. Szczególną uwagę zwrócimy na to, jak zmieniały się pytania badawcze i stosowane narzędzia, a także jak różne epoki interpretowały znaczenie materialnych śladów przeszłości.

Celem zajęć jest nie tylko dostarczenie wiedzy o dziejach dyscypliny, lecz także wykształcenie u studentów umiejętności krytycznego spojrzenia na współczesne metody badań. Studenci dowiedzą się, dlaczego pewne koncepcje teoretyczne zyskały popularność, jaką rolę odegrały w rozwoju nauki i w jaki sposób wpływały na postrzeganie dziedzictwa kulturowego w różnych kontekstach politycznych i społecznych.

Zajęcia przygotują studentów do samodzielnego analizowania literatury teoretycznej, świadomego wyboru metod badawczych oraz umiejscowienia własnych projektów w szerszej tradycji naukowej archeologii.

Dyscyplina naukowa, do której odnoszą się efekty uczenia się

archeologia

Grupa przedmiotów ogólnouczenianych

PO/H2 - obszar nauk humanistycznych - II stopień

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2022/23_Z:

W cyklu 2024/25_L:

W cyklu 2021/22_Z:

W cyklu 2023/24_Z:

W cyklu 2026/27_Z:

Katarzyna Zeman-Wiśniewska

W cyklu 2025/26_Z:

Katarzyna Zeman-Wiśniewska

Opis nakładu pracy studenta w ECTS

Udział w wykładzie – 30 godzin (1 ECTS) Uczestnictwo w zajęciach dydaktycznych oraz zapoznanie się z treściami prezentowanymi przez prowadzącego. Samodzielna praca studenta – 30 godzin (1 ECTS) Lektura literatury przedmiotu i materiałów dydaktycznych, pogłębianie treści omawianych na wykładzie, utrwalanie wiedzy. Przygotowanie do egzaminu – 30 godzin (1 ECTS) Samodzielne powtarzanie i porządkowanie materiału, oraz przygotowanie do weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się w formie egzaminu. Łącznie: 90 godzin = 3 ECTS.

Poziom przedmiotu

zaawansowany

Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się

AR2_W01, AR2_W02, AR2_W03, AR2_W05, AR2_W09, AR2_U01, AR2_U02, AR2_U03, AR2_U04, AR2_U07, AR2_U08

Typ przedmiotu

obowiązkowy

Wymagania wstępne

Wymagania wstępne: znajomość podstaw historii archeologii i myśli archeologicznej wyniesione z zajęć realizowanych w ramach programu kształcenia kierunku Archeologia. Potrzebne są umiejętności analityczne w odniesieniu do dzieł literackich na poziomie szkoły średniej; umiejętność formułowania myśli i wypowiadania się, obowiązkowość i systematyczność w pracy.

Efekty uczenia się

A) Efekty kształcenia

Wiedza.

AR2_W01, Ma pogłębioną wiedzę o miejscu i znaczeniu archeologii w systemie
nauk oraz o jej specyfice przedmiotowej i metodologicznej.
AR2_W02, Zna i rozumie terminologię archeologii, antropologii kultury, historii,
historii sztuki, zabytkoznawstwa i konserwatorstwa, geologii i geografii na
poziomie rozszerzonym.
AR2_W03, Ma uporządkowaną pogłębioną wiedzę ogólną, obejmującą terminologię, teorie i metodologię nauk historycznych i społecznych.
AR2_W05, Ma pogłębioną wiedzę o powiązaniach archeologii z innymi dziedzinami nauki, pozwalającą na integrowanie perspektyw właściwych dla kilku dyscyplin naukowych.
AR2_W09, Ma pogłębioną wiedzę o kompleksowej naturze kultury oraz jej złożoności i historycznej zmienność jej znaczeń.

Umiejętności

AR2_U01, Potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować
informację z wykorzystaniem różnych źródeł oraz formułować na tej
podstawie krytyczne sądy.
AR2_U02, Posiada pogłębioną umiejętność rozumienia i analizowania zjawisk
społeczno‐kulturowych zachodzących w przeszłości; potrafi zidentyfikować
ich przyczyny i skutki.
AR2_U03, Posiada podstawowe umiejętności badawcze, obejmujące analizę prac innych autorów, syntezę różnych idei i poglądów, dobór metod i konstruowanie
narzędzi badawczych, opracowanie i prezentację wyników, pozwalające na
oryginalne rozwiązywanie złożonych problemów w zakresie archeologii.
AR2_U04, Umie samodzielnie zdobywać wiedzę i poszerzać umiejętności badawcze oraz podejmować autonomiczne działania zmierzające do rozwijania
zdolności i kierowania własną karierą zawodową.
AR2_U07, Posiada umiejętność merytorycznego argumentowania, z wykorzystaniem poglądów własnych i poglądów innych autorów, oraz formułowania wniosków i tworzenia syntetycznych podsumowań.
AR2_U08 Posiada umiejętność formułowania opinii krytycznych na podstawie
wiedzy naukowej i doświadczenia oraz umiejętność prezentacji opracowań
krytycznych w różnych formach i różnych mediach.

B) Opis ECTS

udział w wykładzie: 30 godz.
przygotowanie do zajęć: 50 godz.
Przygotowanie pracy pisemnej: 10 godz.

Suma godzin 90 godz.
Liczba ECTS 3

Kryteria oceniania

Warunki zaliczenia: ocena będzie wypadkową trzech elementów: 1) udziału w zajęciach – obecność na zajęciach jest sprawdzana przez prowadzącego (można opuścić dwa konwersatoria w semestrze bez konieczności zaliczenia dodatkowego sprawdzianu z materiału omawianego na wszystkich opuszczonych zajęciach), 2) opanowania wiedzy przekazanej w trakcie zajęć przez prowadzącego oraz z lektur wskazanych jako podstawowe (obowiązujące), 3) zaliczenie egzaminu pisemnego. Prowadzący zajęcia może bez wcześniejszego uprzedzenia dokonać sprawdzianu przygotowania do zajęć z zakresu lektury obowiązującej na dane zajęcia w formie kartkówki. Dobre i b. dobre wypowiedzi oraz aktywny udział w zajęciach są odnotowywane przez prowadzącego i brane pod uwagę w ocenie końcowej z zajęć.

Literatura

Obowiązkowa:
Bruce G. Trigger. 2006. A History of Archaeological Thought. Second Edition. Cambridge University Press
M. Johnson. 2013. Teoria archeologii. Wprowadzenie. Wyd. UJ
C. Renfrew i P. Bahn. 2002. Archeologia. Teorie, metody, praktyka. Wyd. Prószyński i S-ka

Literatura dodatkowa:

Andrzej Abramowicz, 1992. „Historia archeologii polskiej : początki” Acta Archaeologica Lodziensia nr 36, strony: 13 - 27
R.A. Bentley, H.D.G. Maschner, Ch. Chippindale (red.), Handbook of Archaeological Theories, Lanham 2008: Altamira Press
Stefan Kozłowski 2012. Czternastu [w:] Tak wiele tak nieliczni. Młoda archeologia polska 1905 – 1928. s.15 – 32 + wybrane biogramy
Andrzej Leligdowicz. 1999. Gustaf Kossina, jego archeologia, nazizm i Gordon Childe [w:] J. Lech, F. M. Stępniowski. V. Gordon Childe i archeologia w XX wieku. Wyd. naukowe PWN. Warszawa. Ss. 173 – 223
Jerzy Kmieciński 2012. Funkcjonowanie archeologii we współczesnym społeczeństwie [w:] Przeszłość Społeczna. Próba konceptualizacji. S. 1141 – 1158
artykuł: https://uniwersyteckie.pl/nauka/prof-jerzy-j-langer-czy-istnieje-zycie-pozagrantowe?fbclid=IwAR3zHawbR2QB-KI94ZSBPN3kkXlc-HnNdSpoGpTmkH7GabaAhaT-xFvWBtE
C. Renfrew, E.B.W. Zubrow (red.), The ancient mind. Elements of cognitive archaeology, Cambridge 1994: Cambridge University Press.
K. Zeman-Wiśniewska 2022, “Figuring out terracotta figurines and figures within their archaeological context”, in: J. Wawrzeniuk (ed.), Archeologia Symboliczna, Wydawnictwo Naukowe UKSW, 43-56.

Więcej informacji

Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:

Archeologia - studia II stopnia stacjonarne

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu WNHS-AR-DMA w USOSweb