Poetyka III WH-FPZ-I-2-PIII
Poetyka jest jedną z najstarszych nauk świata. Fenomen innej mowy, poetyckiej, danej niewielu, a zdolnej oddziaływać na wszystkich jakąś magiczną siłą, zwrócił już uwagę Platona. Jego uczeń, Arystoteles, który zadał sobie ogólne pytanie, dlaczego rzeczy istnieją i dlaczego są różne, a także szczegółowe pytanie, jak są zbudowane i jak poruszają się zwierzęta, postawił sobie również problem, z jakich części składają się i jak oddziałują dzieła literackie.
W swoim dziele o nazwie "Poetyka" Arystoteles wyodrębnił literaturę spośród innych sztuk jako naśladującą rzeczywistość w tworzywie słowa. Zauważył, że słowo to użyte jest w szczególny sposób, do ukazywania rzeczywistości nie takiej, jaką ona jest, ale takiej, jaką mogłaby być. Spostrzegł także, że tworzywo słowne tekstu literackiego ukształtowane jest artystycznie, i jako pierwszy opisał dwa typy metafory. Wprowadził też do rozważań o literaturze kategorię odbiorcy, opisując katharsis. Przeprowadził klasyfikację tekstów literackich. Dla Arystotelesa nie ulegało wątpliwości, że tworzy naukę, której twierdzenia są powszechnie ważne i mają się stosować do wszystkich tekstów literackich.
Niektórzy sądzą, że każde dzieło jest czymś osobnym, niepowtarzalną ekspresją, szczególną jednostką sensu, mikroobjawieniem cząstki świata, a zatem - czymś niemożliwym do opisania, czymś nie dającym się zamknąć w skończonej liczbie reguł. Inni - na przekór temu mniemaniu - tworzą rozmaite modele dzieła literackiego (między innymi do dziś nośny model strukturalistyczny), które usiłują pokazać je jako coś poddającego się opisowi, coś w swej wyjątkowości jednak regularnego, powtarzalnego.
Zadaniem poetyki jest opis dzieła literackiego i odkrycie zasad jego budowy. Poetyka zajmuje się nie poszczególnym tekstem literackim, ale dziełem jako takim. Interesuje ją nie ten czy tamten utwór, stworzony przez kogoś w określonej epoce, lecz wszelkie możliwe dzieło. Aby jakoś zorientować się w gąszczu rozmaitych form literackich, poetyka - jak każda nauka - dokonuje klasyfikacji dzieł literackich (zajmuje się tym genologia) i tworzy własny zasób specjalistycznych narzędzi, służących analizie wszelkiego możliwego tekstu literackiego. Tymi narzędziami są pojęcia (terminy) poetyki, które umożliwiają widzenie poszczególnych warstw i części dzieła literackiego, a zatem pozwalają o nim precyzyjnie mówić.
Zjawiska występujące w warstwie językowej dzieła, opisywane przez wersologię i stylistykę, poznawaliście Państwo w trakcie ćwiczeń z poetyki na roku I.
W trakcie ćwiczeń na roku II będziemy kontynuować naukę o budowie dzieła literackiego, tym razem zajmując się głównie światem przedstawionym, osobami nadawcy i odbiorcy tekstu oraz zadaniem klasyfikacji dzieł literackich.
Będziemy w tym celu badać konkretne teksty literackie i próbować je opisywać. Aby zdobyć narzędzia do opisu, będziemy czytać wybrane teksty teoretyczne, wychwytujące regularności w budowie tekstów literackich i wprowadzające odpowiednie pojęcia.
|
W cyklu 2026/27_Z:
W ostatnim semestrze zajęć skupiamy się na zagadnieniach kompozycji świata przedstawionego [motyw, postać, zdarzenie i układ zdarzeń, czas, przestrzeń] oraz kompozycji całości dzieła [kreacja podmiotu mówiącego i odbiorcy, sytuacja mówienia, typy narracji, gatunek i rodzaj literacki]. Poszczególne zajęcia będą poświęcone analizie tych zjawisk na wybranym materiale literackim, w oparciu o odpowiednio dobrane teksty teoretyczne lub fragmenty podręcznika. W analizie będziemy się także odwoływać do treści już poznanych w trakcie zajęć z wersyfikacji oraz stylistyki. Im bliżej końca zajęć, tym bardziej będziemy się starali dokonywać syntetycznego wglądu we wszystkie warstwy tekstu. |
E-Learning
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Koordynatorzy przedmiotu
Opis nakładu pracy studenta w ECTS
Poziom przedmiotu
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Wymagania wstępne
Kryteria oceniania
Znajomość pojęć poetyki, umiejętność zastosowania ich w analizie dzieła literackiego.
Znajomość lektur teoretycznych. Umiejętność opisu dzieła literackiego jako tworu językowego - ukazanie jego specyfiki na tle innych tworów piśmiennictwa w kategoriach poetyki opisowej. Znajomość głównych kontrowersji dotyczących zagadnień poetyki opisowej. Znajomość elementów poetyki teoretycznej.
Literatura
Podręczniki i antologie tekstów
Należy znać pojęcia i zagadnienia poetyki opisowej na podstawie jednego z niżej wymienionych podręczników (a w pozostałych dwóch mieć orientację):
- Ewa Miodońska-Brookes, Adam Kulawik, Marian Tatara, Zarys poetyki, wyd. IV, Warszawa 1980 (lub inne wydania)
- Michał Głowiński, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Zarys teorii literatury (rozdziały poświęcone poetyce) (różne wydania)
- Adam Kulawik, Poetyka. Wstęp do teorii dzieła literackiego, Kraków 1997
- Bożena Chrząstowska, Seweryna Wysłouch, Poetyka stosowana, Warszawa
1987
- Ryszard Handke, O czytaniu. Krótki zarys wiedzy o dziele literackim i jego lekturze, Warszawa 1984
- Julian Krzyżanowski, Nauka o literaturze, Wrocław 1984, wyd. III
(Krzyżanowski posługuje się nieużywanymi współcześnie podziałami na formę wewnętrzną i zewnętrzną, a także na formę i treść. Z jego opracowania bezpośrednio dają się zastosować wiadomości o stylu, wersyfikacji i gatunkach literackich.)
- Maria Renata Mayenowa, Poetyka teoretyczna. Zagadnienia języka, wyd. II: Wrocław 1979
- Poetyka bez granic, red. W. Bolecki, W. Tomasik, Warszawa 1995
Słowniki:
- Słownik terminów literackich, red. M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, Wrocław 1998
- Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, red. J. Krzyżanowski, Cz. Hernas, Warszawa 1984 lub późniejsze wydania [hasła dotyczące poetyki]
OBOWIĄZUJE WYBÓR LEKTUR PODANY W DANYM ROKU PRZEZ PROWADZĄCEGO ZAJĘCIA.
Wybrane problemy kompozycji (świat przedstawiony dzieła literackiego):
Poetyka jako nauka:
Lektura:
Magdalena Saganiak, Poetyka opisowa wśród współczesnych nauk o literaturze, "Tematy i Konteksty" 2013, 3 (8)
Motyw:
Lektura:
Zygmunt Łempicki, Osnowa, wątek, motyw, [w:] tegoż, Wybór pism, Warszawa 1966, t. II
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
Lidia Łopatyńska, Motyw literacki, "Twórczość" 1946, nr 11
Topos:
Lektura:
- Northrop Frye, Archetypy literatury [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą,
red. H. Markiewicz, t. 2
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Ernst R. Curtius, Topika, [w:] tegoż, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, Warszawa 1977, [lub] "Pamiętnik Literacki" 1972, z. , [lub w:] Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów "Pamiętnika Literackiego", red. M. Głowiński i H. Markiewicz, Wrocław 1977
- Janina Abramowska, Topos i niektóre miejsca wspólne badań literackich, "Pamiętnik Literacki" 1982,
z. 1-2.
- Berthold Emrich, Topika i topoi, "Pamiętnik Literacki" 1977, z. 1, [lub w:] Studia z teorii literatury,
op. cit., t. 2 [dotyczy retorycznego ujęcia toposu]
- Elżbieta Wolicka, Obrazy są korzeniami myśli, "Znak" 1986, nr 7-8 (380-381)
- Dariusz Cezary Maleszyński, „Jedyna Księga”. Z dziejów toposu w literaturze dawnej, „Pamiętnik Literacki” 1982, z. 3/4
- Janina Kamionka-Straszakowa, Zbłąkany wędrowiec: z dziejów romantycznej topiki, Wrocław 1992
Postać:
Lektura:
- Henryk Markiewicz, Postać literacka i jej badanie, "Pamiętnik Literacki" 1981, z. 2 [lub w:] tegoż, Wymiary dzieła literackiego, Kraków 1987, [lub w:] Autor - podmiot literacki - bohater,
red. A. Martuszewska, J. Sławiński, Wrocław 1983
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Michaił Bachtin, Bohater i pozycja autora wobec bohatera w dziele Dostojewskiego, [w:] tegoż, Problemy poetyki Dostojewskiego, Warszawa 1970
- Słowo w dziele Dostojewskiego, [w:] Problemy poetyki Dostojewskiego, Warszawa 1970 (zwłaszcza pierwszy podrozdział) [tu typologia słowa] plik PDF w moim komputerze i w bazie TEAMS
Michaił Bachtin, W stronę filozofii czynu, 1997
- Osoba w literaturze i komunikacji literackiej, red. E. Balcerzan i W. Bolecki, Warszawa 2000
Układ zdarzeń:
Lektura:
Adam Kulawik, Poetyka. Wstęp do teorii dzieła literackiego, Kraków 1997
Część czwarta: Świat przedstawiony dzieła literackiego: Zdarzenie. Wątek, Fabuła, Akcja Część piąta: Genologia: Akcja dramatu
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Władimir Propp, Morfologia bajki, Warszawa 1976; lub tegoż, Transformacje bajek magicznych,
[w:] Materiały do ćwiczeń, Poetyka, t. 2, red. D. Ulicka, Warszawa 2000
- Kazimierz Bartoszyński, O badaniu układów fabularnych, [w:] Problemy metodologiczne współczesnego literaturoznawstwa, red. H. Markiewicz, J. Sławiński, Kraków 1976
- Ryszard Handke, O czytaniu. Krótki zarys wiedzy o dziele literackim i jego lekturze, Warszawa 1984, rozdział 6: Z biegiem zdarzeń
- Tekst i fabuła, red. Cz. Niedzielski, J. Sławiński, Wrocław 1979
- Wincenty Grajewski, Jak czytać utwory fabularne, Warszawa 1980
Czas:
Lektura:
- Henryk Markiewicz, Czas i przestrzeń w utworach narracyjnych, [w:] tegoż, Wymiary dzieła literackiego, Kraków 1984
- Michaił Bachtin, Formy czasu i czasoprzestrzeni, [w:] tegoż, Problemy literatury i estetyki, Warszawa 1982
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Kazimierz Bartoszyński, Problem konstrukcji czasu w utworach epickich [w:] Problemy teorii literatury, s. 2, red. H. Markiewicz, wyd. II: Wrocław 1987 [bardzo wyczerpujący przegląd zagadnienia, przypisy zawierają obszerną bibliografię]
- Kazimierz Bartoszyński, Konstrukcja czasu w literaturze polskiej XX wieku. Szkic syntezy [w:] tegoż, Powieść w świecie literackości, Warszawa 1991
- Czas i przestrzeń w prozie polskiej XIX i XX wieku, red. Cz. Niedzielski i J. Speina, 1990
- Mircea Eliade, Czas święty i mity, [w:] tegoż, Sacrum, mit, historia. Wybór esejów, wyb.
M. Czerwiński, wyd. II: Warszawa 1974 [lub w:] Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, red. A. Mencwel, Warszawa 2001
- Aron Guriewicz, "Cóż to jest... czas?" , [w:] tegoż, Kategorie kultury średniowiecznej, Warszawa 1976 [lub w:] Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, red. A. Mencwel, Warszawa 2001
- Edmund Husserl, Wykłady o fenomenologii wewnętrznej świadomości czasu [trudny tekst filozoficzny]
- Henri Bergson, Postrzeżenie zmiany, [w:] tegoż, Dusza i ciało, [w:] tegoż, Myśl i ruch, Warszawa 1963 [trudny tekst filozoficzny]
- Roman Ingarden, O poznawaniu dzieła literackiego, [w:] tegoż, Studia z estetyki, t. I, Warszawa 1966, rozdz. II: Skróty perspektywiczno-czasowe w konkretyzacji dzieła literackiego [dotyczy odbioru dzieła]
Przestrzeń:
Lektura:
- Gaston Bachelard, Wstęp do "Poetyki przestrzeni", [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą, red. H. Markiewicz, t. II, Kraków 1972
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Janusz Sławiński, Przestrzeń w literaturze. Elementarne rozróżnienia i wstępne oczywistości [w:] tegoż, Próby teoretycznoliterackie, Warszawa 1992 [lub w:] tegoż, Prace wybrane, t. IV, Kraków 2000 [lub w:] Przestrzeń i literatura, red. M. Głowiński, A. Okopień-Sławińska, Wrocław 1978
- Przestrzeń i literatura, red. M. Głowiński, A. Okopień-Sławińska, Wrocław 1978
- Czas i przestrzeń w prozie polskiej XIX i XX wieku, red. Cz. Niedzielski i J. Speina, 1990
- Michał Głowiński, Przestrzenne tematy i wariacje, [w:] tegoż, Prace wybrane, t. III: Dzieło wobec odbiorcy. Szkice z komunikacji literackiej, Kraków 1998
- Jurij Łotman, Problemy przestrzeni artystycznej, "Pamiętnik Literacki" 1976, z.1
- Edward Kuźma, O przestrzeni w awangardowej poezji dwudziestolecia międzywojennego [w:] Tekst i fabuła, red. Cz. Niedzielski i J. Sławiński, Wrocław 1979
- Mircea Eliade, Święty obszar i sakralizacja świata, [w:] tegoż, Sacrum, mit, historia. Wybór esejów, wyb. M. Czerwiński, wyd. II: Warszawa 1974 [lub w:] Antropologia kultury. Zagadnienia i wybór tekstów, red. A. Mencwel, Warszawa 2001
- Yi-Fu Tuan, Przestrzeń i miejsce, Warszawa 1987 [dotyczy zagadnień antropologii kultury]
- Edward T. Hall, Ukryty wymiar, Warszawa 1976 [dotyczy zagadnień antropologii kultury]
- Clive Staples Lewis, Odrzucony obraz. Wprowadzenie do literatury średniowiecznej i renesansowej, wyd. I: Warszawa 1986 [dotyczy modelu świata, uznawanego w kulturze dawnych wieków]
- Alexandre Koyré, Od zamkniętego świata do nieskończonego wszechświata, Gdańsk 1998 [historia filozoficznego i naukowego ujęcia przestrzeni wszechświata]
Sposoby prezentacji świata przedstawionego (dotyczy zwłaszcza epiki)
Opis:
- Seweryna Wysłouch, Od Lessinga do Przybosia. Teoria i kompozycja opisu, [w:] Problemy teorii literatury, s. IV, red. H. Markiewicz, Wrocław 1998
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Ph. Hamon, Czym jest opis?, "Pamiętnik Literacki" 1983, z.1
- Janusz. Sławiński, O opisie, [w:] tegoż, Prace wybrane, t. IV: Próby teoretycznoliterackie, Kraków 2000
- Janusz Sławiński, Opis w dziewiętnastowiecznej literaturze polskiej: ujęcie encyklopedyczne, [w:] tegoż, Prace wybrane, t. IV: Próby teoretycznoliterackie, Kraków 2000
- Anna Martuszewska, Opis jako uporządkowanie naddane narracji, [w:] Formy i strategie wypowiedzi narracyjnej, red. Cz. Niedzielski i J. Speina, Toruń 1993
- Dorota Korwin-Piotrowska, Opis jako interpretacja postrzeganego świata i jako efekt poznania, [w:] Ostrożnie z literaturą (przykłady, wykłady i inne rady)!, red. S. Balbus i W. Bolecki, Warszawa 2000
Opowiadanie (narracja):
Lektura:
- Franz Stanzel, Typowe formy powieści, [w:] Teoria form narracyjnych w niemieckim kręgu językowym, Kraków 1980 - lub:
- Franz Stanzel, Sytuacja narracyjna i epicki czas przeszły, [w:] Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów "Pamiętnika Literackiego", red. M. Głowiński i H. Markiewicz, Wrocław 1977 [lub w:] Teoria form narracyjnych w niemieckim kręgu językowym, Kraków 1980
- Stanisław Eile, Teorie perspektyw narratora. Analiza stanowisk badawczych, [w:] Genologia polska. Wybór tekstów, Warszawa 1983
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Studia o narracji, red. J. Błoński [i in.], Wrocław 1982
- Bohdan Owczarek, O niearystotelesowskiej teorii opowiadania, [w:] Problemy teorii literatury,
s. IV, red. H. Markiewicz, Wrocław 1998
- Michał Głowiński, Prace wybrane, t. II: Narracje literackie i nieliterackie, Kraków 1997
- Michaił Bachtin, Problemy poetyki Dostojewskiego, Warszawa 1970
- Formy i strategie wypowiedzi narracyjnej, red. Cz. Niedzielski i J. Speina, Toruń 1993
- Umberto Eco, Lector in fabula. Współdziałanie w interpretacji tekstów narracyjnych, Warszawa 1994
Wypowiedź:
a) monolog, dialog, monolog wewnętrzny
b) mowa zależna, mowa niezależna, mowa pozornie zależna, strumień świadomości
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Michaił Bachtin, Słowo w powieści, [w:] Rosyjska szkoła stylistyki, red. M.R. Mayenowa, Z. Saloni, Warszawa 1970
- Robert Humphrey, Strumień świadomości - techniki, "Pamiętnik Literacki" 1970, z. 4, [lub w:] Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów "Pamiętnika Literackiego", red. M. Głowiński i H. Markiewicz, t. I, Wrocław 1977
Dzieło literackie jako wypowiedź:
Podmiot mówiący. Sytuacja narracyjna i sytuacja liryczna:
Lektura:
- Juliusz Kleiner, Rola podmiotu mówiącego w liryce, epice i poezji dramatycznej [pierwodruk "Twórczość" 1947], [w:] tegoż, W kręgu historii i teorii literatury, Warszawa 1981 [lub w:] Genologia polska. Wybór tekstów, red. E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Tatara, Warszawa 1983 [podejście przedstrukturalistyczne, w duchu neoidealizmu]
- Roland Barthes, Śmierć autora, "Teksty Drugie" 1999, nr 1-2 [manifest podejścia POSTstrukturalistycznego]
- Aleksandra Okopień-Sławińska, Relacje osobowe w literackiej komunikacji, [w:] tejże, Semantyka wypowiedzi poetyckiej (Preliminaria), wyd. I: Wrocław 1985 (lub II wydanie), [także w:] Poetyka. Materiały do ćwiczeń, t. 2, red. D. Ulicka, Warszawa 2000 [rozwinięty model strukturalistyczny]
- Maria Jasińska, Narrator w powieści. Zarys problematyki badawczej, [w:] Problemy teorii literatury,
s. IV, red. H. Markiewicz, Kraków 1967, wyd. II, Wrocław 1987
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Thomas S. Eliot, Tradycja i talent indywidualny (1917), [w:] tegoż, Kto to jest klasyk i inne eseje, Kraków 1998 [lub w:] Teoria badań literackich za granicą, red. S. Skwarczyńska, t. II, cz. II, Kraków 1981
- Janusz Sławiński, O kategorii podmiotu lirycznego, [w:] tegoż, Dzieło, język, tradycja [lub w:] tegoż, Prace wybrane, t. II: Dzieło, język, tradycja, Kraków 1998, [lub w:] Genologia polska. Wybór tekstów, Warszawa 1983
- Teresa Kostkiewiczowa, Kategoria autora w badaniu poetyki utworów lirycznych, [w:] Genologia polska. Wybór tekstów, Warszawa 1983
- Maria Żmigrodzka, Problem narratora w teorii powieści XIX i XX wieku, "Pamiętnik Literacki" 1963, z. 2
- Autor - podmiot literacki - bohater, red. A. Martuszewska, J. Sławiński, Wrocław 1983
- Erazm Kuźma, Autor - dzieło - czytelnik we współczesnej refleksji teoretycznoliterackiej [w:] Wiedza o literaturze i edukacja. Księga referatów Zjazdu Polonistów. Warszawa 1995, red. T. Michałowska, Warszawa 1996
- Osoba w literaturze i komunikacji literackiej, red. E. Balcerzan i W. Bolecki, Warszawa 2000
- Maria Gołaszewska, Zarys estetyki. Problematyka, metody, teorie, wyd. I: Kraków 1973, wyd. II: Warszawa 1984, rozdział III: Twórca
Kategoria odbiorcy:
Lektura:
- Roman Ingarden, Dwuwymiarowa budowa dzieła sztuki literackiej, [w:] tegoż, Szkice z filozofii literatury, Łódź 1947 [lub w:] Problemy teorii literatury, Wrocław 1987,
- Roman Ingarden, O poznawaniu dzieła literackiego, [w:] tegoż, Studia z estetyki, t. I, wyd I: Warszawa 1957, wyd. II: Warszawa 1966 [wybór]
- Wolfgang Iser, Apelatywna struktura tekstów. Nieokreśloność jako warunek oddziaływania prozy literackiej, "Pamiętnik Literacki" 1980, z. 1, [lub] [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą, t. 4, cz. 1, Kraków 1992
- Hans Robert Jauss, Czytelnik jako instancja nowej historii literatury, "Pamiętnik Literacki" 1980, z. 1
- Michał Głowiński, Wirtualny odbiorca w strukturze utworu poetyckiego [w:] tegoż, Style odbioru, Kraków 1977 [lub] [w:] tegoż, Prace wybrane, t. III: Dzieło wobec odbiorcy. Szkice z komunikacji literackiej, Kraków 1998
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Michał Głowiński, Świadectwa i style odbioru [w:] tegoż, Style odbioru, Warszawa 1978 [lub:] [w:] tegoż, Prace wybrane, t. III: Dzieło wobec odbiorcy. Szkice z komunikacji literackiej, Kraków 1998
- Michał Głowiński, Świadectwa lektury. Szkice o komunikacji literackiej, Warszawa 1977 [lub] tegoż , Prace wybrane, t. III: Dzieło wobec odbiorcy. Szkice z komunikacji literackiej, Kraków 1998
- Henryk Markiewicz, Problemy odbioru i odbiorcy w polskiej nauce o literaturze, [w:] tegoż, Literaturoznawstwo i jego sąsiedztwa, Warszawa 1989
- Problemy odbioru i odbiorcy, red. T. Bujnicki, J. Sławiński, Wrocław 1977
- Umberto Eco, Czytelnik modelowy, [w:] tegoż, Lector in fabula, Warszawa 1994
- Janusz Lalewicz, Komunikacja językowa i literatura, Wrocław 1975
- Ryszard Handke, Utwór fabularny w perspektywie odbiorcy, Wrocław 1982
- Maria Gołaszewska, Zarys estetyki. Problematyka, metody, teorie, wyd. I: Kraków 1973, wyd. II: Warszawa 1984, rozdział V: Odbiorca
- Roman Dąbrowski, Słowackiego dialog z odbiorcą. Podmiot mówiący , narracja, dialog w "Podróży do Ziemi Świętej z Neapolu", "Beniowskim" i "Królu-Duchu", Kraków 1996
Kompozycja zamknięta i otwarta:
Lektura:
- Umberto Eco, Dzieło otwarte. Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, Warszawa 1973, rozdział: Poetyka dzieła otwartego
Genologia:
Zagadnienie rodzaju i gatunku literackiego:
Lektura:
- Michał Głowiński, Gatunki literackie, [w:] tegoż, Prace wybrane, t. III: Dzieło wobec odbiorcy,
Kraków 1998
- Karl Viëtor, Historia rodzajów literackich, [w:] Teoria badań literackich za granicą. Antologia,
red. S. Skwarczyńska, t. II, cz. II, Kraków 1981 [pierwodruk niemiecki 1952]
- Magdalena Saganiak, Liryczność a poznanie wewnętrzne, [w:] Liryczność – w kręgu problemów estetyki, teorii i historii literatury, red. Bernadetta Kuczera-Chachulska, Ewangelina Skalińska, Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2013, s. 153-186
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- René Wellek, Teoria rodzajów literackich, liryka i Erlebnis, [w:] tegoż, Pojęcia i problemy nauki o literaturze, wyb. H. Markiewicz, Warszawa 1979
- Stefania Skwarczyńska, Wstęp do nauki o literaturze, t. III: Rodzaj literacki. Ogólna problematyka genologii, Warszawa 1965
- Genologia polska. Wybór tekstów, red. E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Tatara, Warszawa 1983
- Genologia dzisiaj, red. W. Bolecki, I. Opacki, Warszawa 2000
- O gatunkach literackich, "Pamiętnik Literacki" 1979, z. 2, z. 3; 1989, z. 2
- "Teksty Drugie" 2001, z. 5 [poświęcony w części problematyce genologicznej]
- Estetyka japońska, red. K. Wilkoszewska, Kraków 2001, część II:, Dział II: Poezja [o trzech japońskich gatunkach literackich: waka, haikui, haiku]
inna propozycja klasyfikacji form literackich:
- Gerard Genette, Gatunki, "typy", tryby, "Pamiętnik Literacki" 1979, z. 2 [lub w:] Studia z teorii literatury. Archiwum przekładów "Pamiętnika Literackiego", t. 2, red. K. Bartoszyński, M. Głowiński,
H. Markiewicz, Wrocław 1988
Przemiany form gatunkowych:
Lektura:
- Czesław Zgorzelski, Historycznoliterackie perspektywy genologii w badaniach nad liryką, [w:] Genologia polska. Wybór tekstów, red. E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Tatara, Warszawa 1983
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Michaił Bachtin, Problem gatunków mowy [w:] tegoż, Estetyka twórczości słownej, Warszawa 1986
- Stefania Skwarczyńska, Geneza i rozwój gatunków literackich, [w:] Genologia polska. Wybór tekstów,
red. E. Miodońska-Brookes, A. Kulawik, M. Tatara, Warszawa 1983
- Ireneusz Opacki, Genologia a historycznoliterackie konkrety, [w:] Genologia polska. Wybór tekstów, Warszawa 1983
- Michał Głowiński, Gatunek literacki i problemy poetyki historycznej, [w:] Genologia polska. Wybór tekstów, Warszawa 1983 [lub w:] Problemy teorii literatury, s.2, wyd. II, Wrocław 1987
- Genologia dzisiaj, red. W. Bolecki, I. Opacki, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa 2000
- Bernadetta Kuczera-Chachulska, Uwagi o kształcie gatunkowym IV części "Dziadów", "Teksty Drugie"
1998, z. 5
Wybrane gatunki i rodzaje literackie:
Opowiadanie i nowela:
- M. Piotrowski, Morfologia noweli, "Przegląd Humanistyczny" 1972, nr 1
- Ludwik Fryde, Problem noweli, "Pamiętnik Literacki" 1961, z. 2
- Roland Barthes, Wstęp do analizy strukturalnej opowiadań, [w:] Studia z teorii literatury. Archiwum tłumaczeń "Pamiętnika Literackiego", t. I, red. M. Głowiński, H. Markiewicz, Wrocław 1977
- Nowela - opowiadanie - gawęda, red. K. Bartoszyński, M. Jasińska-Wojtkwska, S. Sawicki, 1974
Powieść i nouveau roman:
Dwie lektury do wyboru:
- Mihalý Sükösd, Wariacje na temat powieści, Warszawa 1975
- György Lukács, Teoria powieści. Esej historyczno-filozoficzny o wielkich formach epiki, Warszawa 1968 [na gruncie klasycznej filozofii niemieckiej i Marksa]
- Michel Butor, Powieść jako poszukiwanie, Warszawa 1971
- Michaił Bachtin, Problemy poetyki Dostojewskiego, Warszawa 1970
- Słowo w dziele Dostojewskiego, [w:] Problemy poetyki Dostojewskiego, Warszawa 1970 (zwłaszcza pierwszy podrozdział) [tu typologia słowa] plik PDF w moim komputerze i w bazie TEAMS
- Michaił Bachtin, Słowo w powieści, [w:] tegoż, Problemy literatury i estetyki, Warszawa 1982
- Kazimierz Bartoszyński, Powieść w świecie literackości, Warszawa 1991
- Michał Głowiński, Powieść młodopolska, 1969
- Michał Głowiński, "Nouveau roman" - problemy teoretyczne, [w:] tegoż, Prace wybrane,
t. V: Intertekstualność, groteska, parabola, Kraków 2000
- Michał Głowiński, Powieść jako metodologia powieści, [w:] tegoż, Prace wybrane,
t. V: Intertekstualność, groteska, parabola, Kraków 2000
- Alina Brodzka, Kierunki przeobrażeń dwudziestowiecznej prozy powieściowej, [w:] Z problemów literatury polskiej XX wieku, t. II, Warszawa 1965
- Stanisław Eile, Światopogląd powieści, Warszawa 1973
- Anna Łebkowska, Fikcja jako możliwość. Z przemian prozy XX wieku, Kraków 1991
- Henryk Markiewicz, Teoria powieści za granicą, Warszawa 1995
- Henryk Markiewicz, Polskie teorie powieści, Warszawa 1998
Dramat:
Struktura dramatu:
Lektura:
- Irena Sławińska, Główne problemy struktury dramatu. Propozycje badawcze, [w:] Wprowadzenie do nauki o teatrze, t. I, wyb. i oprac. J. Degler, Wrocław 1976 [lub w:] Problemy teorii dramatu i teatru, red. J. Degler, Wrocław 1988
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Arystoteles, Poetyka, [w:] Trzy poetyki klasyczne, opr. T. Sinko, Wrocław 1951 [lub w:] tegoż, Retoryka. Poetyka, Warszawa 1988 [lub w:] tegoż, Dzieła wszystkie, t. VI, Warszawa 2001
- O dramacie, red. Eleonora Udalska, t. 1: Od Arystotelesa do Goethego, Warszawa 1989,
t. 2: Od Hugo do Witkiewicza, Warszawa 1993; t. 3: Od Sartre'a do Mrożka: Warszawa 1997
- Roman Ingarden, O funkcjach mowy w widowisku teatralnym, [w:] tegoż, O dziele literackim, Warszawa 1960 [lub w:] Problemy teorii dramatu i teatru, red. J. Degler, Wrocław 1988
- Stefania Skwarczyńska, O rozwoju tworzywa słownego i jego form podawczych w dramacie, [w:] tejże, Studia i szkice, Warszawa 1953
- Problemy teorii dramatu i teatru, red. J. Degler, Wrocław 1988
- Irena Sławińska, Odczytywanie dramatu, Warszawa 1988
- Krystyna Ruta-Rutkowska, Dramatyczne gry w podmiot, "Teksty Drugie" 1999, z. 1-2
- Anne Ubersfeld, Czytanie dramatu I, Warszawa 2002
- Allardyce Nicoll, Dzieje dramatu, t. I-II, wyd. III: Warszawa 1983
Dramat a teatr:
Lektury do wyboru:
- Stefania Skwarczyńska, Zagadnienie dramatu [w:] tejże, Studia i szkice literackie, Warszawa 1953 [lub w:] Problemy teorii dramatu i teatru, wyb. i oprac. J. Degler, Wrocław 1988
- Artur Hutnikiewicz, Czy dramat jest dziełem literackim? [w:] Problemy teorii dramatu i teatru, wyb. i oprac. J. Degler, Wrocław 1988
- Zbigniew Raszewski, Partytura teatralna [w:] Wprowadzenie do nauki o teatrze, t. I [lub w:] Problemy teorii dramatu i teatru, wyb. i oprac. J. Degler, Wrocław 1988
- Jerzy Ziomek, Projekt wykonawcy w dziele literackim a problemy genologiczne [w:] Problemy odbioru i odbiorcy, red. T. Bujnicki, J. Sławiński, Wrocław 1977
Lektura dla osób zainteresowanych tematem:
- Studia o dramacie i teatrze, "Pamiętnik Literacki" 1976, z. 2, 3
- Problemy teorii dramatu i teatru, wyb. i oprac. J. Degler, Wrocław 1988, część II: Dramat a teatr
- Irena Sławińska, Teatr w myśli współczesnej, Warszawa 1990
- Anne Ubersfeld, Czytanie dramatu I, Warszawa 2002
- Leokadia Kaczyńska, Dramat we współczesnej praktyce teatralnej, [w:] Ostrożnie z literaturą! (przykłady, wykłady i inne rady), red. S. Balbus i W. Bolecki, Warszawa 2000
W stronę innej poetyki:
- Zygmunt Łempicki (1886-1943), W sprawie uzasadnienia poetyki czystej (1920), Dzieło literackie (1931, po niem.) [w:] tegoż, Wybór pism, t. II, Warszawa 1966
- Roman Ingarden (1893-1970), O dziele literackim (Das literarische Kunstwerk 1931, wersja polska 1960), [w:] tegoż, Dzieła filozoficzne, t. III, wyd. I: Warszawa 1960, wyd. II: Warszawa 1988
- Tadeusz Rachwał, Tadeusz Sławek, Maszyna do pisania, Warszawa 1993 [teoria i praktyka dekonstrukcji]
Sytuacja we współczesnej poetyce jako nauce:
- Stanisław Balbus, Granice poetyki i kompetencje teorii literatury, [w:] Poetyka bez granic, red. W. Bolecki, W. Tomasik, Warszawa 1995
- Anna Burzyńska, Poetyka po strukturalizmie, j.w.
Nowa poetyka normatywna? (Współczesne podręczniki pisania)
- Izabela Filipiak, Twórcze pisanie dla młodych panien, Warszawa 1999
- Jacek Dąbała, O twórczym pisaniu, "Teksty Drugie" 2000, z. 1-2
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: