Ogólna metodologia nauk WF-FI-N112-OMN
Filozofia nauki to dyscyplina filozoficzna, która zajmuje się analizą nauki i jej metodologii oraz ich miejscem w szerszym kontekście historycznym i społecznym. W trakcie wykładu będziemy poznawać podstawowe zagadnienia oraz koncepcje filozofii nauki, a także ich rozwój na przestrzeni dziejów. Szczególną uwagę poświęcimy temu, jak przemiany kulturowe, społeczne i zmiany w naukach przyrodniczych wpływały na filozoficzne rozumienie nauki i jej metod.
Wykład podzielony jest na trzy części. W pierwszej przedstawimy podstawy metodologii nauk, by umożliwić studentom swobodne posługiwanie się specjalistyczną terminologią. Druga część poświęcona jest klasycznej filozofii nauki – omówimy główne koncepcje dotyczące metod prawidłowej pracy naukowej oraz granic między nauką a pseudonauką. W trzeciej części skupimy się na "nowej fali" filozofii nauki, która traktuje naukę jako działalność kulturową i stara się zrozumieć jej specyficzny rozwój historyczny.
Celem wykładu jest zapoznanie studentów z pełnym spektrum filozoficznych refleksji nad nauką, począwszy od metodologii, poprzez problematykę metanaukową, aż po kontekst historyczny i filozoficzny rozwoju nauki.
Ćwiczenia stanowią rozszerzenie i uzupełnienie zagadnień poruszanych na wykładzie. Polegają na dyskusji wyznaczonych tekstów oraz innych materiałów związanych z filozofią nauki i metodologią badań naukowych. Podczas zajęć studenci formułują i wspólnie analizują kluczowe problemy związane z teorią i praktyką metodologiczną.
Celem ćwiczeń jest zapoznanie studentów z najważniejszymi zagadnieniami filozofii nauki, w tym ze specyfiką filozofii przyrodoznawstwa, oraz rozwijanie umiejętności samodzielnej analizy tekstów naukowych, streszczania stanowisk autorów i formułowania własnych wniosków i ocen. Studenci nauczą się analizować teksty najważniejszych filozofów nauki dotyczące sposobów traktowania dawnych teorii naukowych oraz ogólnego podejścia do historii nauki, a także interpretować argumenty i stanowiska w szerszym kontekście filozoficznym i metodologicznym.
Zajęcia mają na celu rozbudzenie zainteresowania krytyczną lekturą tekstów filozoficznych i naukowych oraz kształtowanie kompetencji niezbędnych do prowadzenia refleksji metodologicznej.
|
W cyklu 2025/26_Z:
Filozofia nauki to dyscyplina filozoficzna, która zajmuje się analizą nauki i jej metodologii oraz ich miejscem w szerszym kontekście historycznym i społecznym. W trakcie wykładu będziemy poznawać podstawowe zagadnienia oraz koncepcje filozofii nauki, a także ich rozwój na przestrzeni dziejów. Szczególną uwagę poświęcimy temu, jak przemiany kulturowe, społeczne i zmiany w naukach przyrodniczych wpływały na filozoficzne rozumienie nauki i jej metod. Wykład podzielony jest na trzy części. W pierwszej przedstawimy podstawy metodologii nauk, by umożliwić studentom swobodne posługiwanie się specjalistyczną terminologią. Druga część poświęcona jest klasycznej filozofii nauki – omówimy główne koncepcje dotyczące metod prawidłowej pracy naukowej oraz granic między nauką a pseudonauką. W trzeciej części skupimy się na "nowej fali" filozofii nauki, która traktuje naukę jako działalność kulturową i stara się zrozumieć jej specyficzny rozwój historyczny. Celem wykładu jest zapoznanie studentów z pełnym spektrum filozoficznych refleksji nad nauką, począwszy od metodologii, poprzez problematykę metanaukową, aż po kontekst historyczny i filozoficzny rozwoju nauki. |
W cyklu 2026/27_Z:
Filozofia nauki to dyscyplina filozoficzna, która zajmuje się analizą nauki i jej metodologii oraz ich miejscem w szerszym kontekście historycznym i społecznym. W trakcie wykładu będziemy poznawać podstawowe zagadnienia oraz koncepcje filozofii nauki, a także ich rozwój na przestrzeni dziejów. Szczególną uwagę poświęcimy temu, jak przemiany kulturowe, społeczne i zmiany w naukach przyrodniczych wpływały na filozoficzne rozumienie nauki i jej metod. Wykład podzielony jest na trzy części. W pierwszej przedstawimy podstawy metodologii nauk, by umożliwić studentom swobodne posługiwanie się specjalistyczną terminologią. Druga część poświęcona jest klasycznej filozofii nauki – omówimy główne koncepcje dotyczące metod prawidłowej pracy naukowej oraz granic między nauką a pseudonauką. W trzeciej części skupimy się na "nowej fali" filozofii nauki, która traktuje naukę jako działalność kulturową i stara się zrozumieć jej specyficzny rozwój historyczny. Celem wykładu jest zapoznanie studentów z pełnym spektrum filozoficznych refleksji nad nauką, począwszy od metodologii, poprzez problematykę metanaukową, aż po kontekst historyczny i filozoficzny rozwoju nauki. |
E-Learning
Grupa przedmiotów ogólnouczenianych
Koordynatorzy przedmiotu
W cyklu 2021/22_L: | W cyklu 2023/24_L: | W cyklu 2022/23_L: | W cyklu 2024/25_Z: | W cyklu 2026/27_Z: | W cyklu 2025/26_Z: |
Opis nakładu pracy studenta w ECTS
W cyklu 2025/26_Z: Kontakt z prowadzącym - bezpośredni - 2 ECTS
*udział w wykładzie: 30 godz.
*udział w konsultacjach : 15 godz.
*udział w zaliczeniach poza zajęciami : 2 godz.
Kontakt z prowadzącym - pośredni - 1 ECTS
*przygotowanie do zaliczenia: 20 godz.
*przygotowanie do wykładów, czytanie tekstów: 10 godz.
| W cyklu 2026/27_Z: Kontakt bezpośredni z prowadzącym: 1 ECTS
*udział w zajęciach: 30 godz.
*udział w zaliczeniach poza zajęciami: 1 godz.
Kontakt pośredni z prowadzącym: 2 ECTS
*przygotowanie do zajęć : 15 godz.
*przygotowanie do zaliczenia: 30 godz.
Ćwiczenia:
Kontakt bezpośredni z prowadzącym: 1 ECTS
*udział w zajęciach: 15 godz.
*udział w zaliczeniach poza zajęciami: 1 godz.
Kontakt pośredni z prowadzącym: 1 ECTS
*przygotowanie do zajęć (zbieranie materiałów; lektura; analiza treści): 10 godz.
*przygotowanie do zaliczenia (lektura; przygotowanie prezentacji): 20 godz.
ECTS [1 ECTS = 30(25) godz.]:
suma godzin: 150 [150/30(25)=5]
liczba ECTS: 5 |
Poziom przedmiotu
Symbol/Symbole kierunkowe efektów uczenia się
Typ przedmiotu
Efekty uczenia się
Absolwent… (zna i rozumie/potrafi/jest gotów)
FI1_W02 : przedstawia historyczne i współczesne modele relacji między nauką a społeczeństwem, analizując sposób działania norm regulujących instytucje naukowe (np. uniwersytet, granty).
FI1_W10 : wyjaśnia różnice i związki między poznaniem naukowym, filozoficznym i potocznym, wskazując specyfikę metod naukowych i ich filozoficzne podstawy.
FI1_U06 : formułuje problem filozoficzny dotyczący nauki (np. granice falsyfikacji, status teorii naukowej, problem
FI1_U09 : pod kierunkiem prowadzącego, przygotowuje i przedstawia strukturę miniprojektu badawczego (np. logiczne uzasadnienie hipotezy, ramy metodologiczne badania).
FI1_U02 czyta i interpretuje fragmenty klasycznych tekstów metodologicznych (np. Poppera, Kuhna, Feyerabenda), poprawnie stosując terminologię (np. falsyfikacja, paradygmat, nauka normalna)
FI1_K04 stosuje zasady uczciwości intelektualnej w pracy z cudzymi i własnymi tekstami, wskazuje przypadki nieetycznego zachowania w nauce i analizuje ich skutki.
Sposób weryfikacji efektów:
- Dyskusja na zajęciach; egzamin ustny
- Omówienie tekstu, projekt grupowy.
Kryteria oceniania
Wykład:
WARUNKI DOPUSZCZENIA DO EGZAMINU:
- Obecność na zajęciach – dopuszczalne maksymalnie 2 nieobecności (więcej = brak dopuszczenia)
- Zaliczenie ćwiczeń z Ogólnej metodologii nauk
Na ocenę końcową składają się:
1. Aktywność w dyskusjach i przygotowanie pytań – możliwość podniesienia o 0,5 pkt punktacji końcowej
Student formułuje 5 pytań problemowych w semestrze
Kryteria oceny pytania:
• Pytanie odnosi się do omawianego zagadnienia filozofii nauki
• Pytanie pokazuje zrozumienie problemu lub merytoryczną wątpliwość
• Pytanie sformułowane jasno i precyzyjnie
Pytania mogą być zadawane:
- Ustnie podczas wykładu (i zapisane przez prowadzącego)
- Pisemnie na platformie/emailem przed zajęciami
- Podczas konsultacji (z zanotowaniem)
2. Egzamin ustny – maksymalnie 3 pkt
Forma: Egzamin ustny (20-25 minut)
Student losuje 3 pytania z puli obejmującej wszystkie tematy wykładu
Kryteria oceny egzaminu (skala 0-1 pkt):
• 1 pkt – DOSTATECZNY
Student zna podstawowe pojęcia i teorie omawiane na kursie oraz potrafi odnieść się do
wybranych zagadnień, lecz nie umie ich powiązać z kontekstem historycznym ani z
myślicielami, którzy się nimi zajmowali. Odpowiedzi fragmentaryczne, brak syntezy.
• 1,5 pkt – DOSTATECZNY PLUS
Student poprawnie rozpoznaje i omawia część problemów filozofii nauki w powiązaniu z
wybranymi przykładami historycznymi, choć jego interpretacje są częściowe. Potrafi
omówić wybrane stanowiska, ale ma trudności z porównywaniem ich.
• 2 pkt – DOBRY
Student potrafi wskazać i wyjaśnić związki między problemami filozofii nauki a
metodologią nauki, poprawnie interpretuje omawiane zagadnienia i odnosi je do kontekstu
historycznego. Dobrze porównuje różne stanowiska (np. Popper vs Kuhn).
• 2,5 pkt – DOBRY PLUS
Student dobrze orientuje się w problematyce filozofii nauki, trafnie osadza zagadnienia w
kontekście historycznym i metodologicznym, potrafi formułować spójne, uzasadnione
stanowiska. Pokazuje rozumienie ewolucji myśli filozoficznej o nauce.
• 3 pkt – BARDZO DOBRY
Student bardzo dobrze orientuje się w problematyce filozofii nauki, umiejętnie łączy
analizę filozoficzną z kontekstem historycznym, krytycznie omawia zagadnienia i
precyzyjnie uzasadnia własne stanowisko. Pokazuje głębokie zrozumienie sporów i ich
implikacji.
Ćwiczenia:
WARUNEK DOPUSZCZENIA DO ZALICZENIA:
- Obecność na zajęciach – dopuszczalne maksymalnie 2 nieobecności (więcej = brak zaliczenia)
- Omówienie klasycznego tekstu filozofii nauki - prezentacja
Struktura prezentacji:
• Kontekst historyczny i biograficzny autora (2 min)
• Główne tezy i argumenty tekstu (5-7 min)
• Kluczowe pojęcia i ich definicje (2-3 min)
• Znaczenie dla filozofii nauki i współczesne implikacje (2-3 min)
• Pytania do dyskusji (2 min)
Czas: 15 minut prezentacji + 5 minut dyskusji
1. Aktywność w dyskusjach nad tekstami (możliwość podniesienia końcowej punktacji o 0,5 pkt.)
Forma:
Regularna aktywność w dyskusjach na zajęciach (7 zajęć dyskusyjnych)
Każde zajęcia = analiza tekstu + dyskusja problemowa
2. Projekt grupowy - miniprojekt metodologiczny
Forma:
Grupy 3-4 osobowe przygotowują miniprojekt badawczy z zakresu metodologii nauk
Składniki projektu:
• Plan projektu i podział ról (konsultacja z prowadzącym, połowa semestru)
• Prezentacja grupowa (20-25 min, styczeń)
Kryteria oceny projektu:
• Zastosowanie pojęć i teorii z filozofii nauki (30%)
• Jakość analizy metodologicznej (30%)
• Oryginalność i głębokość (20%)
• Współpraca grupowa i prezentacja (20%)
Skala ocen:
• 5.0 – w pełni poprawny projekt (100%)
• 4.5 – poprawność >90%
• 4.0 – poprawność 80-90%
• 3.5 – poprawność 70-80%
• 3.0 – poprawność 60-70%
• 2.0 – poniżej 60% lub brak
Literatura
Literatura obowiązkowa
1. Sady, W. (2000). Spór o racjonalność naukową, Wrocław: Wydawnictwo Funna.
2. Such, J., Szcześniak, M. (2000) Filozofia nauki, Poznań: Wydawnictwo naukowe UAM.
Literatura uzupełniająca
1. Psillos, S., Curd, M. (red.) (2013). The Routledge companion to philosophy of science, London; New York: Routledge.
|
W cyklu 2025/26_Z:
Literatura obowiązkowa Literatura uzupełniająca |
W cyklu 2026/27_Z:
Literatura obowiązkowa Literatura uzupełniająca |
Więcej informacji
Więcej informacji o poziomie przedmiotu, roku studiów (i/lub semestrze) w którym się odbywa, o rodzaju i liczbie godzin zajęć - szukaj w planach studiów odpowiednich programów. Ten przedmiot jest związany z programami:
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: